Gyzyl oktýabryň hakyky wakasy: Sowet frigaty Storojewoýyň taryhy gozgalaňy

Kino dünýäsiniň kult eserlerinden biri bolan 'Gyzyl oktýabr' filmi Sowet Soýuzyndan gaçmak we ABŞ-a gaçybatalga bermek isleýän toslama suwasty gäminiň kapitany Marko Ramiusyň hekaýasyny uly ekrana çykardy. Şeýle-de bolsa, bu meşhur hekaýanyň hakykaty düýpgöter üýtgeşik we täsirli syýasy göreşe esaslandy. Taryhy "Hakyky Gyzyl Oktýabr" diýlip atlandyrylan taryhy gozgalaň Sowet deňiz flotunyň idealist ofiseri Waleri Mihaýlowiç Sabliniň ýolbaşçylygynda bolup geçdi. Sabliniň maksady taraplary üýtgetmek ýa-da Günbatara gaçybatalga bermek däl-de, Kreml administrasiýasynyň marksizm ideallaryndan daşlaşandygyna ynanmak bilen Sowet Soýuzyny öňki güýjüne getirjek täze öwrülişik tolkunyny döretmekdi. 1917-nji ýylyň bolşewik rewolýusiýasynyň ýyl dönümini 7-nji noýabrda bu beýik gozgalaň üçin pursat hökmünde ulandy.

Waleri Mihaýlowiç Sablin (Çepde) we Aleksandr Nikolaýewiç Şeýn (Sagda)

Gozgalaňçylaryň gözegçiliginde bolan gämi, şol döwrüň Sowet deňiz flotunda iň döwrebap harby tehnologiýalar bilen enjamlaşdyrylan 1135-nji Taslama / Burewestnik synp frigatlaryndan biri bolan Storojewoý boldy. Baltika flotunda hyzmat eden bu frigat, esasanam suwasty gämä garşy söweş we öňüni alyş ýarag ulgamlaryndaky ýokary mümkinçilikleri bilen ünsi çekdi.

Ynkylap oduny we Storojewoýyň ýesir alynmagyny meýilleşdiriň

Waleri Mihailowiç Sablin uly meýilnamany durmuşa geçirmek üçin 1975-nji ýylyň 8-nji noýabryny saýlady. Şol döwürde Storojewoý frigasy ähli ok-däri we ýaraglar bilen Latwiýa Sowet Sosialistik Respublikasynyň paýtagty Rigada labyrlydy. Sabliniň esasy maksady gämini Rigadan alyp, Leningrada (Sankt-Peterburg) alyp gitmekdi we şol ýerde 1917-nji ýyldaky ynkylapyň nyşany bolan taryhy kreýser Aurorany ele aldy we Baş sekretar Leonid Breznewiň ýolbaşçylygyndaky häzirki Sowet re regimeimine garşy uly halk gozgalaňyny başlady. Sabliniň bu howply operasiýada iň uly goldawçysy 20 ýaşly ýaş esger Aleksandr Nikolaýewiç Şeýn we pikirlerine ynandyrmagy başaran birnäçe wepaly ekipa members agzasydy.

Gäminiň portda gämi duralgasyndan peýdalanan gozgalaňçylar 194 adamlyk ekipa .yň köpüsiniň gury ýerde bolmagyndan peýdalandylar. Sablin we Şeýn buýrugy zyýansyzlandyrmak üçin çalt hereket etdiler. Ilki bilen gämi serkerdesini mekir duzak bilen aldady we kabinasyna saldy, soň gyssagly ýygnak bahanasy bilen beýleki ofiserleri bir ýere jemledi. Sablin ofiserlere meýilnamalaryny düşündirip otyrka, Şeýn elindäki ýarag bilen gapynyň agzynda garawul bolup, garşy çykjak islendik adamy atmaga taýýardy. Gozgalaňa goşulmakdan ýüz öwüren ofiserleriň hemmesi derrew tussag edildi we kameralara salnypdyr.

theöne bu aralykda garaşylmadyk bir waka bolup geçdi. Duşuşykda döredilen bulam-bujarlykdan peýdalanyp, iki ekipa members agzasy gämiden duýdansyz gaçmagy başardy. Gaçyp giden esgerler portdaky ýokary derejeli ofiserlere gämide gozgalaň başlandygyny habar beren hem bolsalar, bu talaplara ilki bilen çynlakaý garalmady. Sablin bu ýagdaýa düşünip, Leningrad meýilnamasynyň paş edilendigine düşündi we ugruny üýtgetdi we goldaw tapyp boljak halkara suwlaryna gitmek kararyna geldi.

Sowet deňiz güýçleriniň bulam-bujar kowmak operasiýasy

Sablin we Şeýniň ýolbaşçylygyndaky Storojewoý 8-nji noýabrda ir bilen portdan arkaýyn çykyp, Riga aýlagyna tarap ýola düşdi. Gäminiň ogurlanandygy ahyrsoňy Sowet deňiz güýçleri adatdan daşary ýagdaý yglan etdi. Şeýle-de bolsa, bir gün öň rewolýusiýa dabaralary sebäpli ofiserleriň köpüsiniň aşa serhoş bolmagy harby reaksiýa wagtyny çynlakaý yza süýşürdi. Gözleg frigatlary Storojewoýyň gideninden 45 minut soň portdan çykmagy başardylar. Ilkinji aragatnaşygy amala aşyran kiçijik patrul gaýyklary, ýangyn güýjüniň ýeterlik däldigi sebäpli gämini saklamaga het edip bilmedi.

IL-38 deňiz patrul uçary

Moskwadaky harby işgärler ilki Sabliniň Günbatar dünýäsine gaçmaga synanyşýandygyny pikir etdiler. Şeýle-de bolsa, Sablin Sowet deňiz flotunyň baş serkerdesine iberen kodlanan telegrammasynda öz talaplaryny aç-açan aýtdy. Talaplaryň arasynda gämä päsgel bermezlik we milli radio we teleýaýlymlarda çykyş etmek hukugy berildi. Kreml bu talaplary düýbünden ret etdi we gäminiň derrew berilmegini isledi. Situationagdaýdan habarly bolan Sowet lideri Leonid Breznew bu häzirki zaman harby gäminiň NATO ýurtlarynyň eline düşmeginiň ähtimallygyna alada bildirdi we Storojewoýy ähli çykdajylarda gark etmegi buýurdy. Bu buýruga laýyklykda, Rigada ýerleşýän IL-38 deňiz patrul uçarlary Riga aýlagynyň çykyşynda gozgalaňçy gämini alyp, tapdy.

istalňyşlyklar zynjyry we gozgalaňyň ganly soňy

Gäminiň koordinatlary kesgitlenensoň, sebite ýadro ýaragyny göterip bilýän bombaçylary goşmak bilen uly howa güýçleri iberildi. Uçarlaryň birinde K-10S ýadro raketasy, beýlekileri bolsa gämä garşy raketalar bilen enjamlaşdyryldy. Howanyň güýçli basyşy sebäpli Sablin Şwesiýanyň territorial suwlaryna ugruny üýtgetdi; Şeýle-de bolsa, soňraky çykyşlarynda maksadynyň Şwesiýada gaçybatalga bermek däldigini aýtdy. Şwesiýa serhedine ýakynlaşmak Kremldäki howsalany hasam güýçlendirdi we Latwiýadan uçýan erkin bomba YAK-28 uçarlary hem bu operasiýa goşuldy.

Deňiz nyşanalaryna hüjüm etmekde tejribesiz howa güýçleriniň uçarmanlary bilen deňiz güýçleriniň arasynda doly utgaşyklyk ýokdy. YAK-28 uçarlary ilkinji hüjümde sowet raýat ýük gämisini alyp, ýalňyşlyk bilen nyşana aldy. Bagtymyza hiç hili ýitgi çekmedik bu ýalňyşlykdan soň, uçarlar ikinji synanyşykda Storojewoýyň ýerine Storojewoýdan soň başga bir Sowet söweş gämisini bombalady. Bu fiaskodan soň howa güýçleri yzyna alyndy we operasiýa deňiz flotuna doly tabşyryldy.

Şol wagt frigatyň içinde dartgynlylyk ýokarlandy. Käbir ekipa members agzalary gozgalaňyň başa barmajakdygyna göz ýetirip, kameralarda saklanýan wepaly ofiserleri boşatdylar. Gäminiň gämisinde ýaragly ofiserler bilen gozgalaňçylaryň arasynda gyzgyn dawa ýüze çykdy. Dawa wagtynda lider Waleriý Sabliniň aýagyndan atyldy we zyýansyzlandyryldy. Gäminiň gözegçiligini gaýtadan ele alan baş serkerde, gozgalaňyň basylandygyny we Storojewoýda tertip-düzgüniň dikeldilendigini habar berip, deňiz güýçlerine gyssagly habar iberdi.

Porta gaýdýan gämidäki ähli işgärler sorag üçin Riga äkidildi. Sablin we Şeýn ýaly 12 baştutan tussag edildi we Moskwada sud edildi. Kazyýetde geçirilen kazyýet işiniň netijesinde Aleksandr Nikolaýewiç Şeýn uzak möhletleýin azatlykdan mahrum edildi, dönüklikde aýyplanýan Waleriý Mihaýlowiç Sablin ölüm jezasyna höküm edildi we 1976-njy ýylyň awgust aýynda ot açýan topar tarapyndan jezalandyryldy. Bu dawa-jenjelden soň köp sanly resmi resminama ýok edilse-de, Sabliniň batyrgaý synanyşygy Tom Klansiniň meşhur "Gyzyl oktýabr" romanyny we birnäçe ýyldan soň uly ekrany ruhlandyrdy.