Hakan Fidanyň “Mekge bileleşigi” beýany: Yemenemeni mysal hökmünde ulanýanlara “Biz ýaňy başladyk”

Daşary işler ministri Hakan Fidan Türkiye sebitleýin daşary syýasaty barada gaty möhüm beýanat berdi. Nýu-Yorkorkda geçirilen "100 ýyllyk ýubileý güni Türkiýe-ABŞ gatnaşyklary" panelinde eden çykyşynda ministr Fidan Türkiýanyň sebitdäki esasy çemeleşmesiniň agalyk etmek däl-de, eýsem deň hyzmatdaşlyga esaslanýan hyzmatdaşlygy ösdürmekdigini aýtdy. Fidan, sebit eýeçiliginiň modeliniň iň anyk ädimi bolan Mekge bileleşiginiň guramaçylyk işinden soň täze agzalaryň gatnaşmagy üçin açyljakdygyny habar berdi.

Sebit bölünişi we Mekge bileleşiginiň esaslary

Prezidentiň Aragatnaşyk Müdirligi, Prezidentiň Howpsuzlyk we Daşary Syýasat Geňeşiniň agzasy Prof. Dr. Kıliç Buğra Kanatyň we gatnaşyjylaryň soraglaryna jogap beren Fidan ABŞ-nyň dünýä derejesinde täze özgerişlikleri başdan geçirýändigini aýtdy. Türkiýäniň alyp barýan sebit syýasatlarynyň ABŞ-nyň hereketlerinden garaşsyz uzak möhletleýin strategiýanyň önümi bolandygyny aýdan Fidan, Mekge bileleşiginiň bu gözýetimiň merkezinde durýandygyny aýtdy.

Mekge bileleşiginiň esaslandyryjy pelsepesi barada durup geçen ministr Fidan, bu pikirleriň Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň ýolbaşçylygynda geçen tejribelerden sapak almak arkaly gazanylandygyny aýtdy. Sebitdäki gurluş meselelerini çözmek üçin umumy islegiň zerurdygyny mälim eden Fidan: "Bu barada soňky 5-6 ýyl bäri pikir edýäris, ýöne bu ýurtlary ynandyrmak üçin wagt gerekdi. Meniň pikirimçe bu ýurtlar hem bu işde sapak aldylar. Indi sebit hyzmatdaşlygynyň we raýdaşlygyň möhümdigine düşünýärler."

NATO-nyň 5-nji maddasy

Maslahatyň dowamynda Eýran tarapyndan goldanýan Hutileriň Yemenemende Saud Arabystanyna garşy amala aşyran hüjümleriniň Mekge şertnamasyna yhlas synagydygy ýa-da däldigi soraldy. Ministr Fidan bu soraga zalda bolan ABŞ-nyň Ankaradaky öňki ilçisi Jeýms Jeffriň üsti bilen haýran galdyryjy deňeşdirme bilen jogap berdi. Jeffri goşuna goşulanda soranda, "takmynan 50 ýyl ozal" jogap berdi we soňra ýarym asyryň dowamynda NATO-nyň köpçülikleýin goranyşy göz öňünde tutýan 5-nji maddasynyň näçe gezek ulanylandygyny sorady. Zaldan "ýekeje gezek" jogap beren Fidan halkara howpsuzlyk arhitekturasynda goşa standartlary görkezdi.

"Yemenemen krizisini görkezmek we" Işlemeýär "diýmek adalatly däl"

Daşary işler ministri Hakan Fidan täze döredilen sebit bileleşikleriniň adalatsyz tankytlara sezewar edilendigini we tankytlara şu sözler bilen garşy çykandygyny aýtdy: "Bu asla adalatly däl. Hiç kim NATO-ny" kagyz gaplaňy "diýip tankytlamaýar, ýöne täze döredilen goranyş bileleşigi barada aýdylanda, biz 10 ýyllyk krizis ulanýarys, diňe bir mysal hökmünde görýäris. Ministr Fidanyň haýran galdyryjy jogaby zala gatnaşyjylar tarapyndan ýokary baha berildi. Ol el çarpyşmalar bilen kabul edildi.

Fidan Mekge bileleşiginiň guramaçylyk prosesi tamamlanandan soň sebitdäki beýleki gatnaşyjylar üçin gapylarynyň açyk boljakdygyny ýene-de bir gezek gaýtalady we sebitdäki hroniki krizisleri çözmekde sebit eýeçiliginiň ýörelgesiniň iň täsirli açarydygyny aýtdy.