Hormuz bogazynda dartgynlylygyň ýokarlanmagy: ABŞ-dan Eýrana çenli anyk harby gatyşma duýduryşy

Global energiýa koridorynyň iň möhüm nokatlaryndan biri bolan Hormuz bogazynda asudalyk ýok. Waşington administrasiýasy Eýrandan bogazdaky söwda gämilerine edilýän hüjümleri haýal etmän bes etmegini we bu strategiki suw ýolunyň halkara deňiz gatnawy üçin doly açyk bolmagyny aç-açan kabul etmegini isledi.

ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky barha möwjeýän harby we syýasy dartgynlyk global howpsuzlyk aladalaryny ýene bir gezek ýokarlandyrdy. Adynyň efirde tutulmagyny islemedik ABŞ-nyň ýokary derejeli resmileri Waşingtonyň Tährana aç-açan talaplaryny paýlaşdylar. Resmiler soňky günlerde iki ýurduň arasyndaky diplomatik gatnaşyklaryň diýseň dartgynly we öndümli bolandygyny bellediler.

Bu prosesiň aňyrsynda tankydy baha beren ýokary derejeli çeşme, ABŞ-nyň pozisiýasynyň gaty açykdygyny aýtdy. Resmiler: "Tähran administrasiýasyndan garaşýan zadymyz, dünýä jemgyýetçiligine Hormuz bogazynyň nawigasiýa howpsuzlygynyň doly üpjün edilendigini we mundan beýläk hiç bir gäminiň atylmajakdygyny aç-açan yglan etmegidir. Eýran bu institusional beýannama berer ýa-da özleri üçin aşa negatiw harby we ykdysady netijelere duçar bolar"

Şol bir ABŞ işgäri, Eýran administrasiýasynyň diplomatik kanallar arkaly Waşingtona ajaýyp goranandygyny öňe sürdi. Aýdylyşyna görä, Tähran Hormuz bogazynda raýat we söwda gämilerine gönükdirilen soňky hüjümleriň gönüden-göni döwlet karary däldigini, ýöne "Eýranyň döwlet mehanizminiň çäginden çykýan radikal elementiň" sebäp bolandygyny öňe sürýär. ABŞ-nyň aňtaw çeşmeleri bu ýagdaýy tassyklaýarlar we häzirki wagtda Eýranda "gaty konserwatorlar" bilen "pragmatistleriň" arasynda gaty çynlakaý we gyssagly güýç göreşiniň bardygyny seljerýärler.

Gepleşik görkezmeleri we Donald Trump-dan harby jogap duýduryşy

Bu işiň diplomatik çözgüdine garaşýandyklaryny mälim eden başga bir işgär: "Biz Eýranyň gämilere garşy duşmançylykly hereketlerini bes etjekdigini we öňki ýalňyşlyklaryny aç-açan ýa-da gytaklaýyn boýun aljakdygyny aç-açan yglan etjek ylalaşyga gelmegi maksat edinýäris. Häzirki wagtda ähli diplomatik tagallalarymyzy sarp edýäris" -diýdi. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň gepleşik stoluny açyk saklamagy tabşyrandygyny ýatladýan resmi duýduryş berdi: "Prezident, öňki krizislerde aç-açan subut edişi ýaly, gämilere hüjümler dowam etse ýa-da täze duşmançylykly ädim ädilse, harby güýç bilen jogap bermekden çekinmeris."

"learadro materialy gowşurylmasa, şertnama tablisasy agdarylar"

Waşingtonyň krizisiň çözülmegi üçin stoluň üstünde goýan ýene bir möhüm şerti, Eýranyň ýadro programmasy bilen baglanyşyklydy. ABŞ tarapy Eýrandan ýokary derejede baýlaşdyrylan ýadro materiallarynyň hemmesini tabşyrmagyny talap edýär. Bu meselede barlyşyksyz garaýyşlarynyň bardygyny mälim eden ABŞ diplomaty: "Muny aç-açan beýan etmek isleýärin: baýlaşdyrylan ýadro materialyny alyp bilmesek, Eýran bilen haýsydyr bir şertde täze şertnama gol çekmeris" -diýdi.