Hormuz bogazynda uly krizis: ABŞ gabaw başlaýar, Eýrandan ar alyş gijikdirilmeýär

ABŞ bilen Eýranyň arasynda gazanylan soňky şertnamanyň bozulmagy, global energiýa transportynyň iň möhüm tranzit nokatlaryndan biri bolan Hormuz bogazynda harby we syýasy dartgynlygy ýokarlandyrdy. Bosfor bogazyndan gämi geçişi ep-esli azalanda, taraplaryň berk sözleri we yzygiderli harby operasiýa sebiti söweş meýdanyna öwürdi.

ABŞ-nyň "Gorag" jarnamasy we Hormuzda 20 göterim salgyt karary

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump "Fox News" -a gatnaşan programmasynda Hormuz bogazyna doly gözegçilik etjekdiklerini habar berdi. Trump: "Bosfor şäherini ele geçirýäris. Olarda hiç zat ýok" -diýdi we Eýrana garşy harby basyşyň artjakdygyny aýtdy. ABŞ-nyň Bosfor deňziniň howpsuzlygyny ýarym asyrdan gowrak wagt bäri mugt üpjün edýändigini öňe süren Trump, mundan beýläk Bosfor bogazyndan geçýän ähli söwda ýüklerinden howpsuzlyk çykdajylaryny ýapmak üçin 20 göterim töleg alynjakdygyny mälim etdi.

Bu hereketden dessine ABŞ-nyň Merkezi serkerdeligi (CENTCOM) Hormuz bogazynyň gabawynyň şu gün 23.00 türk wagty (TSI) başlajakdygyny resmi taýdan yglan etdi. Şeýle hem, Trump Eýran bilen ozalky şertnamalaryň yzygiderli bozulýandygyny aýtdy we: "Bu adamlar bilen 10 şertnama baglaşdyk, olaryň hemmesini bozdy" -diýdi.

Eýrandan gödek jogap: "ABŞ-nyň gatyşmagyna ýol bermeris"

Tährandan ABŞ-nyň gabaw kararyna reaksiýa derrew boldy. Eýranyň medaragly Güýçleriniň operasiýa bölümi Hatem al-Anbiýa Merkezi merkezi ABŞ-nyň Hormuz bogazyna goşulyşmagyna hökman rugsat berilmejekdigini habar berdi. Eýran goşuny sebitdäki ýurtlara ABŞ bilen islendik harby hyzmatdaşlygyň Eýrana garşy göni söweş yglan ediljekdigi barada duýduryş berdi.

Eýranyň Daşary işler we gepleşikler toparynyň metbugat sekretary Ismail Bekaýi iki ýurduň arasyndaky düşünişmek memorandumynyň çuňňur krizis döwrüne gadam basandygyny aýtdy we: "Ylalaşygy yzygiderli bozýan tarap ABŞ-dyr. Biz borçnamalaryny ýerine ýetirmese, durmuşa geçirmeris"

faceerüsti uçarmanlar ilkinji gezek taryhy hüjümde ulanyldy

Dartgynlylygyň güýçlenmegi bilen ABŞ goşuny gije Eýranyň çägindäki harby nyşanalara garşy giňişleýin howa operasiýasyny başlady. CENTCOM tarapyndan berlen beýanatda Hormuz bogazynda deňiz hereketine abanýan howplary ýok etmek üçin guralan hüjüm tolkunynyň üstünlikli tamamlanandygy habar berildi. Operasiýada Eýranyň howa gorag ulgamlary, kenarýaka radar ýerleri, raketa we pilotsyz howa ulaglary (UAV) desgalary we harby gaýyklar nyşana alyndy.

Uruş uçarlaryndan, söweş gämilerinden we kamikaze uçarmanlaryndan başga-da, pilotsyz deňiz ulaglarynyň (ýerüsti uçarmanlar) harby taryhda ilkinji gezek bu operasiýada işjeň ulanylandygy mälim edildi. Eýran bu hüjümlerden ABŞ-nyň Bahreýndäki, Kuweýtdäki we Iordaniýadaky bazalaryna we Omanda radar ulgamlaryna raketalar we uçarmanlar bilen ar aldy.

Yemenemende söweş täzeden başlandy: Sana howa menzili uruldy

Hormuz bogazyndaky krizisiň netijeleri Yemenemendäki zorlukly konfliktleriň täzeden başlamagyna sebäp boldy. Eýran tarapyndan goldanýan Hussiler, Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa güýçleriniň paýtagt Sanadaky halkara howa menzilini nyşana alandygyny habar berdiler. Hutisiň harby metbugat sekretary yaahýa Seri bu hüjümiň sebitdäki dartgynlygy azaltmak boýunça alnyp barylýan işleri tamamlandygyny we Saud Arabystanynyň bu hereketiň agyr netijelerini çekjekdigini aýtdy.