Hytaýdan içalyçylyk duýduryşy: Deňiz jandarlary bilen yzarlamak howpy

düzen: Oğuzcan Atyş / Milliyet.com.tr - Hytaýyň Döwlet Howpsuzlyk Ministrligi (MSS) daşary ýurt hökümetlerinden deňizlerine gözegçilik etmek üçin datçikler bilen enjamlaşdyrylan deňiz jandarlaryny ulanmazlygy haýyş etdi. Bu duýduryşda daşary ýurt aňtaw gullugynyň yzygiderli duýgur deňiz maglumatlary ýygnaýandygy we bu maglumatlaryň ogurlanýandygy öňe sürüldi. Postazgyda deňiz jandarlaryna ýerleşdirilen datçikleriň kömegi bilen Hytaýyň töweregindäki suwlaryň temperaturasy we deňizleriň duzlulygy ýaly maglumatlaryň derrew gözegçilik edilýändigi we bu maglumatlaryň degişli aňtaw guramalaryna geçirilýändigi mälim edildi. Şeýle hem, munuň kenarýaka goragynyň gowşak taraplaryny kesgitlemek ýaly ykdysady we milli howpsuzlyga çynlakaý howp salýandygyny aýtdy. Bu nukdaýnazardan, ýokary duýgurlyk diňleýiş ukyby we ýük gämilerine oturdylan ulgamlaryň hytaý portlarynda alnyp barylýan işlere gözegçilik etmek üçin ulanylýandygy kesgitlenildi.

Filippinler bilen dowam edýän dartgynlyk

Hytaý bilen Filippinleriň arasyndaky deňiz serhetlerinden dörän dartgynlyk Pekiniň howpsuzlyk aladalaryny hasam artdyrýar. Filippinler Hytaýy öz suwlarynda bikanun gözlegde aýyplaýar, Hytaý bolsa Filippinleri deňiz serhetlerini bozmakda aýyplaýar. Bu özara aýyplamalar sebitde wagtal-wagtal dartgynlylygyň güýçlenmegine sebäp bolýar.

Halkara aňtaw hyzmatdaşlygy

Hünärmenler MSS tarapyndan bu bildirişiň wagtynyň tötänlik däldigini aýdýarlar. Golaýda Angliýanyň, ABŞ-nyň, Kanadanyň, Awstraliýanyň we Täze Zelandiýanyň aňtaw gulluklary Hytaýyň iş ýerleri arkaly platforma arkaly duýgur maglumatlary almak baradaky tagallalaryna garşy bilelikde duýduryş berdiler. Şunuň bilen baglylykda, FBI ABŞ-da front hökmünde işleýän 13 maslahat beriş kompaniýasynyň ýapylýandygyny yglan etdi.

Haýwanlary aňtaw pudagynda ulanmak

Deňiz jandarlaryny içalyçylyk işlerinde ulanmak täze bir tejribe däl. Dünýäniň köp ýurtlary harby we aňtaw operasiýalarynda haýwanlary ulanýarlar. Esasanam deňiz jandarlary dürli goşunlar tarapyndan dürli maksat bilen işleýär. ABŞ-nyň deňiz minalaryna garşy delfinleri ulanýandygy mälim bolsa-da, Russiýanyň hem şuňa meňzeş tejribäni ulanýandygy öňe sürülýär.

Russiýanyň deňiz jandarlary babatdaky işleri

Russiýanyň Baltika deňzinde içalyçylyk maksady bilen ak kit ulanandygy baradaky aýyplamalar gün tertibinde. Norwegiýalylar tarapyndan 'Hvaldimir' diýlip atlandyrylýan bu kit, 2019-njy ýylda Norwegiýanyň kenaryndan enjam alyp barýan görnüşde görlüpdi. Birnäçe ýyl bäri Norwegiýanyň kenarynda ýaşaýan bu kitiň 2024-nji ýylda öli tapylandygy we ölümiň sebäbini kesgitläp bolmaýandygy aýdylýar. Hytaýyň bu meselä duýgurlygy beýleki ýurtlar bilen diplomatik gatnaşyklarynda ýygy-ýygydan duş gelýän gün tertibi bolup biler. Ykdysady we milli howpsuzlyk taýdan uly töwekgelçilikleri döredýän bu ýagdaý, dürli halkara platformalarynda ara alnyp maslahatlaşyljak ýaly.