Pekiniň ummanlardaky gizlin gulagy: KOSKO gämileri içalyçylyk edýärmi?

Dünýäniň iň gür ilatly ýurtlaryndan biri bolan Hytaý, çalt ösýän ykdysady we harby güýji bilen global deňagramlylygy saklamagy dowam etdirýär. ABŞ bilen köp ölçegli bäsleşiginde çäklendirmeleri öňe sürýän Pekin administrasiýasynyň aňtaw ýygnamak işlerinde prawoslaw usullary ulanýandygy öňe sürülýär. Netijede, Waşingtonyň koridorlarynda ýaňlanýan aýyplamalara görä, Hytaý raýat söwda gämilerini içalyçylyk platformasy hökmünde ulanýar. ABŞ-nyň öňki prezidenti Donald Trump-a ýakyn we atlaryny gizlin saklaýan iki sany uly býurokrat Hytaýyň raýat deňiz flotuny global aňtaw ulgamyna öwürendigini öňe sürdi. Hytaýyň Waşingtondaky ilçihanasy bu aýyplamalary düýbünden ret etdi.

Raýat flotlarynyň aňyrsyndaky gizlin aňtaw gurluşy

Bu aýyplamalaryň merkezinde Hytaý döwletine degişli we global deňiz transportynyň ägirtlerinden biri hasaplanýan COSCO (Hytaý ummany gämi gatnaw kompaniýasy) ýerleşýär. 1400-den gowrak söwda gämisi bolan bu kompaniýa Europeewropada, Eastakyn Gündogarda we Afrikada strategiki portlary hem dolandyrýar. ABŞ-nyň aňtaw çeşmeleri signal habarlarynyň Demirgazyk Amerikanyň, Europeewropanyň we Aziýanyň kenarlarynda köp ýyl bäri COSCO gämilerine integrirlenen ýörite enjamlar bilen ýygnalandygyny öňe sürýärler. Hünärmenler, bu çäreleri kanuny esasda goýmak üçin Pekiniň 2017-nji ýylda Milli aňtaw kanunynda möhüm özgerişlik edendigini bellediler. Bu kanun Hytaýyň ähli täjirçilik guramalaryna we raýatlaryna döwletiň aňtaw işlerine goldaw bermäge borçly.

Çylşyrymly signallar intellekt platformalary nähili işleýär?

Habar alyş hünärmenleriniň pikiriçe, raýat ýük gämilerine ýerleşdirilen gizlin ulgamlar adaty aragatnaşyk enjamlaryndan düýpgöter tapawutlanýar. ABŞ işgärleriniň "çylşyrymly signal aňtaw platformalary" diýip atlandyrýan bu enjamlary sanly ýollary, radar ýygylyklaryny we harby uçarlaryň we harby gämileriň şifrlenen radio gepleşiklerini ýazga alýar. Häzirki zaman söwda gämilerindäki köp sanly antenanyň arasynda gizlenen bu ulgamlar ululygy we çylşyrymlylygy boýunça üýtgäp biler. Iki sany esasy ssenariýa, ýygnan bu möhüm maglumatlaryň Hytaý materigine nädip eltilmegine gönükdirilendir: Maglumatlary howpsuz portlara fiziki taýdan gowşurmak ýa-da ösen hemra ulgamlary arkaly Pekindäki derňew merkezlerine derrew geçirmek.

Geçmişdäki şübheli wakalar we global howpsuzlyk töwekgelçilikleri

Hytaý administrasiýasy içalyçylyk aýyplamalaryny esassyz diýip häsiýetlendirse-de, geçen operasiýa wakalary şübhe döredýär. 2019-njy ýylda ABŞ-nyň Günorta Kaliforniýasynyň kenarynda işleýän harby gämiler näbelli gelip çykyşy pilotsyz uçarlar tarapyndan azar berildi. Derňewler pilotsyz uçarlaryň şol döwürde sebitde bolan Gonkong baýdakly raýat gämisinden gönükdirilen bolmagy ähtimal, ýöne takyk subutnama alynmady. Edil şonuň ýaly-da, 2009-njy ýylda hytaý balykçy gaýyklary ABŞ-nyň Harby deňiz güýçleriniň USNS Impeccable gözleg gämisiniň açyk deňizde azar bermeginiň öňüni almaga synanyşdy.

Şuňa meňzeş duýduryşlar ABŞ-nyň Milli geokosmiki aňtaw gullugy (NGA) tarapyndan 2021-nji ýylda çap edilen hasabatda öz içine aldy. Hasabatda Hytaýyň dünýädäki port maýa goýumlarynyň, esasanam COSCO-nyň Belgiýadaky Zeebrugge port desgalarynyň elektron söweş we aňtaw maksatlary üçin ulanylyp bilinjekdigi aýdylýar. Ahyrsoňy, 2025-nji ýylyň ýanwar aýynda Pentagon ABŞ-nyň hökümetiniň üpjünçilik zynjyryndan COSCO-ny Hytaýyň goşuny bilen baglanyşykly kompaniýalaryň sanawyna goşdy. Iki ägirt güýçiň arasyndaky bu gizlin deňiz söweşi, global söwda ýollarynyň geljekdäki howpsuzlygyna gönüden-göni howp salýar.