Pekinin okeanlarda gizli qulağı: COSCO gəmiləri casusluq edirmi?

Dünyanın ən sıx məskunlaşdığı ölkələrindən biri olan Çin sürətlə artan iqtisadi və hərbi gücü ilə qlobal tarazlıqları sarsıtmağa davam edir. ABŞ ilə çoxölçülü rəqabətdə sərhədləri aşan Pekin rəhbərliyinin kəşfiyyat məlumat toplama fəaliyyətlərində qeyri-adi üsullardan istifadə etdiyi iddia edilir. Nəhayət, Vaşinqtonun dəhlizlərində səslənən iddialara görə, Çin mülki ticarət gəmilərindən casusluq platforması kimi istifadə edir. ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Trampa yaxınlığı ilə tanınan və adlarını gizli saxlayan iki yüksək səviyyəli bürokrat Çinin mülki dəniz donanmasını qlobal kəşfiyyat şəbəkəsinə çevirdiyini iddia edib. Çinin Vaşinqtondakı səfirliyi bu ittihamları qəti şəkildə rədd edib.

Mülki donanmaların arxasında gizli kəşfiyyat strukturu

Bu iddiaların mərkəzində Çin dövlətinə məxsus olan və qlobal dəniz nəqliyyatının nəhənglərindən biri hesab edilən COSCO (Çin Okean Dəniz Gəmiçiliyi) dayanır. 1400-dən çox ticarət gəmisi olan şirkət Avropa, Yaxın Şərq və Afrikadakı strateji limanları da idarə edir. ABŞ kəşfiyyat mənbələri iddia edir ki, siqnal kəşfiyyatı uzun illərdir Şimali Amerika, Avropa və Asiya sahillərində COSCO gəmilərinə inteqrasiya olunmuş xüsusi avadanlıqla toplanır. Mütəxəssislər Pekinin 2017-ci ildə Milli Kəşfiyyat Qanununda bu fəaliyyətləri qanuni əsasa çevirmək üçün kritik bir dəyişiklik etdiyinə diqqət çəkirlər. Bu qanun bütün Çin kommersiya təşkilatlarını və vətəndaşlarını dövlətin kəşfiyyat fəaliyyətini dəstəkləməyə məcbur edir.

Mürəkkəb Siqnallar Kəşfiyyat Platformaları Necə İşləyir?

Kəşfiyyat mütəxəssislərinin fikrincə, mülki yük gəmilərində yerləşdirilən məxfi sistemlər standart rabitə cihazlarından tamamilə fərqli işləyir. ABŞ rəsmilərinin “mürəkkəb siqnal kəşfiyyat platformaları” adlandırdıqları bu qurğular rəqəmsal izləri, radar tezliklərini və hərbi təyyarələrin və döyüş gəmilərinin şifrəli radio danışıqlarını qeyd edir. Müasir ticarət gəmilərindəki çoxsaylı antenalar arasında gizlənən bu sistemlər ölçü və mürəkkəblik baxımından fərqli ola bilər. İki əsas ssenari toplanmış bu kritik məlumatların Çin materikinə necə çatdırılmasına yönəlib: məlumatların təhlükəsiz limanlarda fiziki çatdırılması və ya qabaqcıl peyk sistemləri vasitəsilə Pekindəki analiz mərkəzlərinə dərhal ötürülməsi.

Keçmişdə Şübhəli İşlər və Qlobal Təhlükəsizlik Riskləri

Çin administrasiyası casusluq iddialarını əsassız kimi təsvir etsə də, keçmiş əməliyyat hadisələri şübhələr yaradır. 2019-cu ildə ABŞ-ın Cənubi Kaliforniya ştatının sahillərində fəaliyyət göstərən hərbi gəmilər mənşəyi naməlum pilotsuz uçuş aparatları tərəfindən sıxışdırılıb. Araşdırmalar, dronların həmin vaxt bölgədə olan Honq-Konq bayraqlı mülki gəmidən göndərilmiş ola biləcəyi ehtimalına diqqət yetirdi, lakin heç bir qəti sübut əldə edilmədi. Eynilə, 2009-cu ildə Çin balıqçı qayıqları ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə məxsus USNS Impeccable tədqiqat gəmisini açıq dənizdə təqib edərək qarşısını almağa çalışmışdı.

Oxşar xəbərdarlıqlar ABŞ-ın Milli Yer Məkan Kəşfiyyat Agentliyinin (NGA) 2021-ci ildə dərc etdiyi hesabatda yer alıb. Hesabatda Çinin dünya üzrə liman investisiyalarının, xüsusilə də COSCO-nun Belçikadakı Zeebrugge Liman obyektlərinin elektron müharibə və kəşfiyyat məqsədləri üçün istifadə oluna biləcəyi bildirilir. Nəhayət, 2025-ci ilin yanvarında Pentaqon COSCO-nu Çin ordusu ilə əlaqəli şirkətlər siyahısına daxil edərək ABŞ hökumətinin təchizat zəncirindən çıxardı. İki super güc arasındakı bu gizli dəniz müharibəsi qlobal ticarət yollarının gələcək təhlükəsizliyini birbaşa təhdid edir.