Inflýasiýa çaklamalarynda "Uruş" wersiýasy: Merkezi bankyň başlygy Fatih Karahanyň tankydy bellikleri

Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Bankynyň (CBRT) prezidenti Fatih Karahan, ykdysady dolandyryşyň täze ýol kartasyny çyzýan Orta möhletli maksatnama (MTP) -dan soň inflýasiýa çaklamalaryndaky täzelenmeleriň aňyrsyndaky maglumatlary açdy. Awgust aýynda yglan edilen ýylyň üçünji inflýasiýa hasabatynyň çaklamalaryndan soň, MTP bilen gelýän täze sanlar we bu wersiýalaryň sebäpleri bazarlaryň üns merkezine öwrüldi.

MTP bilen gelýän inflýasiýa çaklamalaryny gowy sazlamak

CBRT-iň başlygy Fatih Karahan 13-nji awgustda eden çykyşynda 2026-njy ýylyň ahyrky inflýasiýa maksadyny 28 göterim diýip yglan etdi. Şol bir çykyşda inflýasiýanyň 2027-nji ýylyň ahyryna çenli 15 göterime, 2028-nji ýylyň ahyryna çenli 9 göterime çenli peseljekdigi çak edilýärdi. Dizel, tebigy gaz, energiýa däl haryt bahalary, azyk inflýasiýasynyň çaklamasy we dolandyrylýan we ugrukdyrylan bahalar baradaky perspektiwanyň täsirli bolandygyny aýtdy.

Şeýle-de bolsa, yglan edilen täze Orta möhletli maksatnamanyň (MTP) çäginde 2026-njy ýyldaky inflýasiýa çaklamasy 28,4 göterime çenli täzeden seredildi. Şeýlelik bilen, Merkezi bankyň awgust aýyndaky çaklamasy ýokarda 0,4 bal boldy. Şeýle hem täze maksatnama 2027-nji ýylda inflýasiýany 21 göterime, 2028-nji ýylda 13,5 göterime we ilkinji gezek bu maksatnama girizilen 2029-njy ýylda 9 göterime çenli azaltmagy maksat edinýär. Bu 0,4 bal tapawudyndan soň, ähli gözler täzeden seredilmeginiň sebäplerine öwrüldi.

"Çaklamalar, pudagara utgaşdyrmak arkaly kesgitlenildi"

MTP prezentasiýasyndan soň köpçüligiň soraglaryna jogap beren Karahan, 2027-nji we indiki ýyllary öz içine alýan etabyň MTP-e laýyklykda doly geçiriljekdigini aýtdy. Täze wersiýanyň bu sazlaşygyň tebigy beýanydygyny mälim eden Karahan, Merkezi Bankyň we hökümetiň maksatlarynyň garaşsyzdygy baradaky aýyplamalary aç-açan inkär etdi.

Karahan kesgitlenen maksatlaryň hemmesiniň edaralaryň arasyndaky ýakyn utgaşdyrmagyň önümidigini we olaryň "utgaşdyrylan bilelikde kesgitlenen maksatlar" bolandygyny aýtdy. Geljekki döwürde, esasanam dolandyrylýan we gönükdirilen bahalarda bu utgaşdyrmagyň has güýçli duýuljakdygyny aýtdy.

Global urşuň Türkiýäniň inflýasiýasyna täsiri: takmynan 7 bal

Merkezi bankyň başlygy, inflýasiýa çaklamalarynyň ýokarlanmagynyň esasy sebäpleri barada durup geçip, soňky döwürde inflýasiýanyň derejesiniň öňümizdäki ýyllardan bäri dowam edip gelýän esasy netijäni döredendigini aýtdy. Mundan başga-da, global konýukturada deňagramlylygyň üýtgemeginiň we esasanam geosyýasy dartgynlygyň bahalara çynlakaý basyş edýändigini belläp geçdi.

Karahan, 2020-nji ýyldan bäri pandemiýa, üpjünçilik zynjyrynyň kesilmegi we söwda uruşlary bilen göreşýän dünýä ykdysadyýetiniň soňky uruşlar sebäpli täze üpjünçilik sarsgynlaryna duçar bolýandygyny aýtdy. Harby konfliktleriň Türkiýedäki inflýasiýa täsirine ünsi çeken Karahan: "Bu täsiriň şu ýyl 7 bal töweregi bolandygyny hasaplaýarys"

Bu ýaramaz täsir, energiýa bahalarynyň göni ýokarlanmagy bilen çäklenmeýär; Energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagynyň transport pudagyna we ähli sarp ediş harytlaryna, esasanam azyk önümlerine gytaklaýyn täsir edýändigini düşündirdi. Oba hojalygynyň önümçiliginiň iň möhüm girdejileriniň biri bolan dökün bahalarynyň ýokarlanmagynyň we nebithimiýa bilen baglanyşykly çykdajylaryň çydamly sarp ediş harytlaryna ýokary basyş edýändigini mälim eden Karahan, şu ýyl başdan geçirilýän düýpli gyşarmanyň iň esasy sebäbiniň urşuň garaşylýandan has agyrdygyny we henizem dowam edýändigini aýtdy.

Pul syýasatynyň täsiri we esasy harytlarda oňyn kurs

Çaklamalara gaýtadan garamagyň möhümdigini, ýöne bazarlarda pessimizm döretmeli däldigini öňe süren Karahan, pul syýasatynyň gönüden-göni täsir edip biljek ugurlarynda üstünlikli netijeleriň gazanylandygyny aýtdy. Inflýasiýanyň pes bolmagyny, esasanam esasy harytlar toparynda, walýuta hümmetiniň hereketine we çykdajylaryň ýokarlanmagyna garamazdan, bu ýagdaýyň içerki islegdäki deňagramlylyk prosesine doly laýyk gelýändigini aýtdy.

Hyzmatlaryň inflýasiýasynyň berkliginiň her aý dowam edýändigini, ýöne geçmişe indeks tendensiýasynyň ýokary bolan bilim ýaly ugurlarda-da öňki ýyllar bilen deňeşdirilende has oňyn suratyň döredilendigini sözüniň üstüne goşdy.