Kwant döwri Türkiýanyň Goranmak senagatynda başlaýar

Goranmak senagatynyň prezidentligi (SSB) Türkiýäniň goranmak pudagynda öwrülişikli ädim ätdi we kwant tehnologiýalary üçin möhüm maksatnama döretdi. Educationokary bilim geňeşi (YÖK) prezidenti, uniwersitetiň rektorlary, akademikler we pudak wekilleri Erol Özvar -yň gatnaşmagynda geçirilen mahabat çäresine ýygnandylar. Bu täze maksatnama, Türkiýanyň tehnologiki garaşsyzlygy we dünýä derejesinde goranyş strategiýalary barada möhüm düşünje hödürleýär.

Kwant tehnologiýalary goranyş pudagyna nähili täsir eder?

SSB-iň başlygy Haluk Görgün açylyş çykyşynda kwant tehnologiýalarynyň goranyş pudagy üçin öwrülişik potensialynyň bardygyny aýtdy. Kwant hasaplamak, duýmak we aragatnaşyk pudagynda bolup geçýän wakalaryň pudaga gönüden-göni täsir edýändigini bellän Görgün, bu täzelikleriň strategiki ukyplylyga öwrülendigini aýtdy. Görgün, kwant tehnologiýalarynyň kriptologiýa, optimizasiýa, maglumatlary derňemek we garaşsyz nawigasiýa ulgamlary ýaly ugurlarda giň strategiki mümkinçilikleri hödürleýändigini mälim etdi.

Strategiki maksatlar we milli howpsuzlyk

Çäräniň çykyşynda Türkiýäniň goranyş pudagyndaky tejribesiniň dünýä tarapyndan ýakyndan yzarlanýandygyny aýtdy. Bu tygşytlamalaryň täze tehnologiýalar bilen baýlaşdyrylmalydygyny belläp, Görgün daşary ýurda garaşlylygyň diňe bir üpjünçilik meselesi bolman, eýsem milli özygtyýarlylyk meselesinde-de möhüm meseledigini aýtdy. Görgün soňky 20 ýylda daşary ýurt garaşlylygyny azaltmak üçin tagalla edendiklerini mälim edip, içerki we özboluşly tehnologiki çözgütleri öndürmegiň ähmiýetine ünsi çekdi.

Adam resurslary we bilim ulgamynda innowasiýalar

Goranmak pudagynda ýaş we dinamik adam resurslaryna eýe bolmagyň artykmaçlyklaryna ünsi çekip, Görgün goranyş pudagynda 11-nji orunda durýar. Görgün, Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň razylygy bilen başlanan " Milli başarnyk hereketi " programmasyny ýatlatdy we bu programmanyň geljegiň başarnyklaryny kesgitlemekde möhüm rol oýnandygyny aýtdy.

Protokollar we täze taslamalar

Çäräniň möhüm bölegi strategiki taslamalara gol çekmek dabaralary boldy. " Geçiriji kwant prosessor bölümi (QPU) ösüş taslamasy " we "Nawigasiýa maksatlary we suwasty gämini kesgitlemek (KERTERİZ) taslamasy üçin kwant magnitometrini ulanmak we görkezmek" ýaly taslamalar goranyş pudagynda kwant tehnologiýalarynyň ulanylyşyny ýokarlandyrmagy maksat edinýär. Mundan başga-da, " Goranmak senagaty kwant tehnologiýalary strategiki başarnyklary ösdürmek hyzmatdaşlygy teswirnamasy " we " SSB kwant algoritm bäsleşigi " ýaly başlangyçlara gol çekildi we durmuşa geçirildi. Özvar, Türkiye bu ugurda dünýä derejesinde işjeň pozisiýa eýeländigini we goranyş pudagynda gazanylan üstünlikleriň ýurduň ylym, tehnologiýa we in engineeringenerçilik kuwwatynyň ýeten derejesini görkezýändigini aýtdy. Özvar, uniwersitetleriň gözleg ukybynyň goranyş pudagynyň geljegi bilen berk gönüden-göni gatnaşyk gurmagynyň möhümdigini aýtdy.

Täze bilim maksatnamalary we gözleg infrastrukturasy

Özvar uniwersitetleriň goranyş pudagyna has köp goşant goşmagyny goldaýandyklaryny aýtdy we 2023-nji ýylda gol çekilen zontik teswirnamasynyň R&D we P&D hyzmatdaşlygyny gowulandyrýandygyny aýtdy. Özvar, goranyş pudagy üçin täze hyzmatdaşlygyň çäginde Ankara, Kyrykkale we Hitit uniwersitetlerinde partlaýjy we kuwwatly materiallaryň assosiasiýa derejesi maksatnamasyna talyplaryň kabul edilendigini habar berdi. Şunuň bilen baglylykda, ýokary bilim ulgamynda kwant tehnologiýalary üçin täze programmalary açmagyň üstünde işleýändiklerini we bakalawr derejesinde kwanta gönükdirilen täze meýilnamalary meýilleşdirýändiklerini aýtdy. Bu ugurda ilkinji gözlegleri Gebze Tehniki Uniwersiteti bilen başlandyklaryny mälim eden Özvar, magistr we doktorlyk derejelerini açmagy maksat edinýändiklerini aýtdy.

Kwant ekosistemasyna uniwersitetleriň goşandy

Özvar " Goranmak senagaty kwant tehnologiýalary strategiki bäsdeşlik ösüş hyzmatdaşlygy goranyş protokoly" diýip gol çekdi. Protokolyň kwant hasaplamasy, düşünmek we aragatnaşyk pudagynda ökde hünärli adam resurslaryny taýýarlamagy, okuw meýilnamalaryny ösdürmegi we gözleg infrastrukturasyny güýçlendirmegi maksat edinýändigini aýtdy. Bu ösüşler, ýurduň tehnologiki garaşsyzlygyny we global bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmak maksadyna gönükdirilen möhüm ädimler hökmünde tapawutlanýar. Geljekde bu ugurdaky hyzmatdaşlyk we maýa goýumlar Türkiýanyň goranyş pudagynda öňdebaryjy bolmagyna goşant goşar.