Liwiýanyň Wekiller palatasynyň deňiz ygtyýarlylygy şertnamasyny tassyklamagy Türkiýanyň kanuny delillerini güýçlendirdi

Liwiýanyň Wekiller palatasy Türkiýe bilen 2019-njy ýylda gol çekilen deňiz ýurisdiksiýasynyň çäklendirilmegi baradaky düşünişmek memorandumyny tassyklady we Liwiýanyň çäginde şertnamanyň institusional kanunylygyny güýçlendirdi. Hünärmenler bu tassyklamanyň şertnama garşy çykýan ýurtlaryň "ygtyýarlygyň ýoklugy" we "tassyklanmazlygy" sebäplerini ýatyrýandygyny aýdýarlar we Türkiýäniň Egeý we Gündogar Ortaýer deňzindäki kanuny delilleriniň halkara derejesinde güýçlenendigini görkezýärler.

Liwiýanyň Wekiller palatasynyň tassyklamagy haýsy garşylyklary ýatyrdy?

Ankara Ýyldyrym Beýazyt Uniwersitetiniň fakultet agzasy Prof. Dr. üüçel Acer, Gresiýanyň we Müsüriň şertnama esasy garşylyklarynyň "Liwiýanyň Milli şertnama hökümetiniň gol çekmäge hukugynyň ýokdugyny" we "parlamentiň tassyklamasynyň ýokdugyny" öňe sürýändigini aýtdy. Prof. Doktor Acer, Bengazide ýerleşýän Wekiller palatasynyň bu tassyklamasy bilen Müsüriň ýeke-täk deliliniň ýok bolandygyny we Gresiýanyň garşy çykýan sebäpleriniň biriniň hem güýjüniň ýokdugyny aýtdy.

Türkiýäniň Gündogar Ortaýer deňzindäki kanuny ýagdaýy nähili üýtgedi?

SETA-nyň uly gözlegçisi Dos. Doktor Murat Aslan şertnamanyň halkara hukugynyň tejribesine laýyk gelýändigini aýtdy we Gresiýanyň sebitdäki işleriniň Türkiýanyň razylygy bolmazdan kanuny esasda ýerleşdirilip bilinmejekdigini aýtdy. ORSAM-yň utgaşdyryjysy doktor Kaan Devecioğlu bu ösüşiň Türkiýäniň Liwiýanyň gündogaryndaky aktýorlar bilen ösdüren gatnaşyklarynyň anyk netijesidigini we Ankaranyň häzirki Liwiýanyň ähli guramalary tarapyndan baglaşylan şertnama arkaly Gündogar Ortaýer deňzinde tezislerini gorap biljekdigini aýtdy.

2019-njy ýylda Türkiýe bilen Liwiýanyň arasynda gol çekilen deňiz ýurisdiksiýasyny kesgitlemek baradaky özara düşünişmek memorandumy Liwiýanyň Wekiller palatasy tarapyndan tassyklandy we kanuny esaslaryny berkitdi. Bu ösüş, Türkiýäniň kontinental ýalpaklygyna we Gündogar Ortaýer deňzinde aýratyn ykdysady zona hukuklaryna garşy halkara garşylyklarynyň syýasy we hukuk esaslaryny gowşatdy, şol bir wagtyň özünde Ankaranyň sebitdäki diplomatik elini güýçlendirdi.

Türkiýe, Birleşen Milletler Guramasynyň Hukuk Işleri Ofisinde hasaba alnan şu şertnamanyň çäginde Gündogar Ortaýer deňzindäki deňiz sebitlerinde öz hukuklaryny goramagyny dowam etdirýär. Degişli etapda Türkiýe Liwiýanyň dürli syýasy aktýorlary bilen gatnaw diplomatiýasy arkaly institusional hyzmatdaşlygy giňeltmegi we sebitdäki energiýa baýlyklary baradaky hukuklaryny halkara kanunlaryna laýyklykda goramagy maksat edinýär.

Netije

Liwiýanyň Wekiller palatasynyň tassyklamagy Türkiýanyň sebitdäki strategiki hyzmatdaşlygynyň diňe Tripoli bilen çäklenmän, eýsem ýurduň gündogaryndaky syýasy aktýorlar tarapyndan hem kabul edilendigini subut edýär. Bu ýagdaý, Türkiýäniň Gündogar Ortaýer deňzindäki deňiz ýurisdiksiýalary baradaky tezisleriniň Liwiýanyň içerki syýasy bölünişiginden garaşsyz institusional şahsyýet alandygyny görkezýär.

Mümkin täsirler

Bu ösüşiň, Gresiýanyň we Müsüriň sebitdäki işlerine kanuny garşylyklaryny çylşyrymlaşdyryp biljekdigi we Türkiýe sebitdäki energiýa taslamalarynda has güýçli gepleşik pozisiýasyny gazanmagyna mümkinçilik döredip biljekdigi göz öňünde tutulýar. Mundan başga-da, Liwiýadaky syýasy partiýalaryň Türkiýe bilen gatnaşyklarynda has durnukly döwre girmegine we ikitaraplaýyn ykdysady hyzmatdaşlygyň ýokarlanmagyna garaşylýar.