Malatýada ýer titremesi we gulplanan ýalňyş çyzyklar: Bilermenleriň duýduryşlary

Malatýada bolup geçen ýer titremesiniň kökleri 2020-nji ýylda Siwris ýer titremesi bilen baglanyşyklydyr. Prof. Pötürge Massif. Bu ýagdaý sebitde täze ýer titremesini alamatlandyrdy. Bu işiň dowamynda Pötürge demirgazygyndaky näsazlyk çyzygynyň işlemeýändigini we gulplanandygyny aýdan Üşümezsoý, bu gysyşyň Battalgazi sebitinde döwüklere sebäp bolandygyny düşündirýär.

6-njy fewral ýer titremeleri we olaryň täsiri

6-njy fewralda bolup geçen ýer titremeler sebitdäki Gündogar Anadoly ýalňyş liniýasyny işjeňleşdirdi. Şeýle-de bolsa, Pötürge-den geçmegine garaşylýan näsazlyk çyzygy Erkenek bilen Pazarçigiň arasynda galdy we döwüp bilmedi. Bu waka Pötürge iki ugurdan stres döretdi: 2020-nji ýylda Siwris ýer titremesi we 2023-nji ýylyň 6-njy fewralyndaky ýer titremesi. Bu köp sanly ownuk ýer titremesine sebäp boldy. Üşümezsoý bu prosesi kapilýarlary emele getirip, damarlaryň ýaýramagy hökmünde düşündirýär we bu ýalňyşlygyň diňe stres çeşmesi däldigini aýdýar.

Earther titremesiniň ähtimallygy we töwekgelçilikleri

Kiçijik ýer titremeler alada döredýän hem bolsa, bu ýagdaýyň hemişe uly ýer titremesine sebäp boljakdygyny aňlatmaýar. Prof. Dr. Üşümezsoý bu ýagdaýy elektrik toguny göterýän iki kabeliň arasynda oturmak bilen deňeşdirýär. Stressagny, sebitdäki stresiň paýlanmagy bir uly döwük däl-de, köp ownuk döwükleri döredip biler. Häzirki ýer titremesinden soň uly ýer titremesiniň ähtimallygy pes ýaly görünse-de, bu mümkinçiligi doly aradan aýyryp bolmaz. Uly ýer titremesi bar bolsa, Pötürge Massifden Gölbaşy we Erkenek tarapa çenli bolan bölümde bolup biler.

Malatýadaky we onuň töweregindäki baglanyşyk ýalňyşlyklary

Prof. Doktor Şener Üşümezsoý Malatýadaky ýer titremelerinden soň göz öňünde tutulmaly ýene birnäçe meselä ünsi çekdi. Esasanam 7.8 we 7.6 ball ululykda ýer titremeler sebitdäki näsazlyklaryň gulplanmagyna sebäp bolup biler. Bu petik sebitdäki beýleki näsazlyklara-da täsir edip biler. Esasanam Malatýanyň we Bingöliň demirgazygyndaky ýalňyş çyzyklara üns berilmelidigi aýdylýar. Doğanşehir-Çelikhan ýalňyşlygy öňem bozulansoň, häzirki wagtda hereket ýok. Şeýle-de bolsa, Pötürge-de stres ýüklenmegi dowam edýär we bu sebitdäki beýleki kemçiliklerde işjeňlik döredip biler.

Bingöl we ededisu ýalňyş çyzyklary

Malatýanyň demirgazygyndaky ýalňyş çyzyklar, esasanam Bingöl we ededisuda uly stres ýygnanmagyna sebäp bolup biler. Ededisu ýalňyşlygy 1784-nji ýyldan bäri stres alyp barýar we bu näsazlygyň iki tarapa gulplanmagyna sebäp boldy. 1949-njy ýylda Karlowa ýalňyşlygynyň ýarylmagy we 1971-nji ýylda Bingöl çatrygynyň günorta böleginde ýarylmagy sebitdäki seýsmiki işjeňligiň esasyny düzýär. Prof. Dr. Üşümezsoýyň pikiriçe, bu ýagdaý Pötürge ýalňyşlygynyň hereketsizligi bilen baglanyşykly we oňa berk gözegçilik edilmeli.

Netijede, sebitdäki näsazlyklaryň gulplanmagy we stresiň toplanmagy sebäpli Malatýada we onuň töweregindäki ýer titremeler ünsli gözegçilik edilmelidir. Geljekde bolup biljek uly ýer titremesiniň töwekgelçiligine baha berilmelidir we ätiýaçlyk çäreleri görülmelidir.