Marsdaky durmuş we taryhdaky iň köne gyrgyn epidemiýasy: Ylym dünýäsinde düýpli açyşlar

Ylmy dünýä iýun aýynda ajaýyp açyşlar bilen doldy. Bu wakalaryň arasynda Marsda organiki uglerod molekulalarynyň tapylmagy we Sibirdäki DNK seljermesi arkaly taryhdaky iň gadymy gyrgyn epidemiýasynyň yzlary tapyldy. NASA-nyň erjellik ulagy Marsyň Jezero kraterindäki gaýalarda mikrob durmuşy barada aç-açan maglumat tapsa-da, Baýkal kölüniň töweregindäki açyşlar adamzat taryhy barada näbelli zatlary ýüze çykardy. Jezero Kraterdäki “Bright Angel” atly gaýanyň emele gelmeginde ýüze çykarylan organiki uglerod molekulalarynyň Marsdaky mikrob durmuşy barada maglumat berip biler öýdülýär. Alymlar bu uglerodyň diňe bir janly organizmlerden däl, eýsem gaýa-suw täsiri ýa-da meteorit täsiri ýaly geologiki prosesler arkaly hem emele gelip biljekdigini aýdýarlar. Bu açyş, Marsda ýaşaýşyň barlygy baradaky teoriýalary gün tertibine getirdi.

Sabyrlylygyň açyşy, Marsyň geçmişde has amatly şert döreden bolmagy baradaky teoriýany goldaýar. Bu tapyndylar, Marsda durmuşyň yzlaryny tapmak üçin möhüm ädim hasaplanýar. NASA tarapyndan açylan bu açyş, geljekde Gyzyl planetada adam missiýalary üçin möhüm esas bolup biler. Volans ýyldyzlar toplumynda ýyldyzy aýlaýan "TOI-791 b" we "TOI-791 c" atly ekzoplanetleriň "dykyzlygy pagta süýjülerinden has pes ekzoplanetler" bolandygy ýüze çykdy. Bu açyş, alymlar üçin älemiň dürli künjeklerinde ýaşaýyş mümkinçiliklerini öwrenýän täze bir ugur açýar.

Ekzoplanetleriň dykyzlygynyň şeýle pes bolmagy olaryň atmosfera gurluşlary we emele geliş prosesleri barada möhüm maglumatlary berýär. Şeýle planetalaryň nädip emele gelendigi we ösendigi baradaky soraglara jogap gözlemek bilen alymlar älemdäki beýleki ýyldyz ulgamlarynda şuňa meňzeş gurluşlaryň bardygyny ýa-da ýokdugyny anyklamagy maksat edinýärler. Bu ýerdäki gonamçylyklarda DNK seljermesiniň netijesinde alymlar taryhdaky iň gadymy gyrgyn epidemiýasynyň subutnamasyny tapdylar. 46 adamdan ybarat toparyň 18-siniň gyrgyn keseli bardygy anyklandy. Öňki çaklamalardan tapawutlylykda bu epidemiýanyň 5500 ýyl ozal başlandygy anyklandy. Bu tapyndylar, gyrgynçylygyň adamzat taryhynda döreýşi barada täze maglumatlary berýär.

Bu açyş, keseliň ýaýramagy we täsiri barada has çuňňur gözlegleri talap edýär. Alymlar şeýle gadymy epidemiýalaryň häzirki dünýäde epidemiýalara düşünmäge nähili kömek edip biljekdigini öwrenmegi dowam etdirýärler.

Hytaýyň kosmos ýaryşy: BeiDou ulgamy we superkompýuterler

Hytaý kosmos tehnologiýalarynda möhüm ädimleri ätmegini dowam etdirýär. "Kuicou-11 13Y" raketasy bilen "CentiSpace-1 05" hemralaryny kosmosa ibermek, BeiDou global ýerleşiş ulgamynyň ösüşinde möhüm ädim boldy. Bu uçuş Kuaýku raketalary bilen 39-njy transport missiýasy hökmünde hasaba alyndy. Mundan başga-da, Hytaýyň Sinszýan şäherinde işlenip düzülen "LineShine" superkompýuter gaýtadan işlemek tizliginde dünýäde öňdebaryjy boldy.

LineShine sekuntda 2,2 kwintillion hasaplamalary ýerine ýetirmek ukyby bilen ünsi özüne çekýär we bu görkeziji superkompýuterler pudagynda möhüm ösüşi görkezýär. Hytaýyň bu ugurdaky üstünligi ýurduň tehnologiki ösüşiniň tizligini açýar.

Göwrelilik we iş şertleri: Nikalaşmak töwekgelçiligini öwrenmek

Daniýada geçirilen gözleg göwrelilik döwründe iş şertleriniň göwreliligiň düşmek töwekgelçiligine edýän täsirini ýüze çykardy. 2004-nji we 2018-nji ýyllar aralygynda 475 müň 312 göwreli aýalyň maglumatlary barlandy. Netijeler uzak wagtlap durmak, köp ýöremek we öňe egilmek göwreliligiň döremek howpuny ýokarlandyrýandygyny görkezdi. Hususan-da, 8 sagatlyk iş gününde 30 dereje ýa-da ondanam köp egilmek, göwreliligiň döremek howpuny 36 göterim ýokarlandyrandygy kesgitlenildi.

Bu tapyndylar göwreli aýallaryň iş ýerlerinde iş şertlerine täzeden baha berilmelidigini görkezýär. Gözlegçiler göwreli aýallar üçin iş şertlerini has ygtybarly etmek üçin teklipler berýärler.

Deňziň aşagyndaky syrlar: Kit mazarlary

Hindi ummanynyň günorta-gündogarynda geçirilen gözlegler deňziň aşagyndaky durmuşyň çuňlugyny öwrenmegi dowam etdirýär. Alymlar bu ýerden tapylan uly kit mazarlaryny gözden geçirip, takmynan 5 million ýyl töweregi galyndylary tapdylar. Bu açyş, dünýä taryhynyň çuňluklarynda gizlenen ýaşaýyş görnüşlerini açýar.

Kit galyndylary deňiz derejesinden takmynan 7 müň metr aşakda ýerleşýär. Bu sebitiň ozal näbelli "kit ýykylmagy super koridor" bolup biler diýlip hasaplanýar. Gözlegçiler bu sebitdäki tapyndylaryň deňiz ekosistemalarynyň ewolýusiýasyna düşünmekde möhüm çeşme bolup biljekdigini mälim etdiler.

Netije we baha bermek: Ylym bilen ýagtylandyrylan täze gözýetimler

Bu täsin açyşlar ylmy dünýäniň çäksiz bilesigelijiligini we gözleg hyjuwyny ýene bir gezek açýar. Marsdan Sibire, deňizleriň çuňlugyndan älem giňişligine çenli bolan bu açyşlar, adamzadyň äleme düşünmek ugrundaky tagallalaryna täze bir goşant goşýar. Geljekde şeýle açyşlaryň artmagyna we ylym dünýäsine täze gözýetimleri açmagyna garaşylýar.