Marsdagi hayot va tarixdagi eng qadimgi vabo epidemiyasi: ilm-fan olamidagi yangi kashfiyotlar

Iyun oyida ilm-fan olami ajoyib kashfiyotlar bilan to'ldi. Bu ishlanmalar orasida Marsda organik uglerod molekulalarining topilishi va Sibirda DNK tahlili orqali tarixdagi eng qadimgi vabo epidemiyasi izlarining topilishi alohida ajralib turdi. NASAning Perseverance vositasi Marsning Jezero krateridagi qoyalarda mikrobial hayot haqida maslahatlar topgan boʻlsa, Baykal koʻli atrofidagi kashfiyotlar insoniyat tarixiga oid nomaʼlum narsalarni ochib berdi.

Marsda hayot boʻlishi mumkinligi: Organik uglerod kashfiyoti

NASAning “Perseverance” tadqiqot mashinasi Mars yuzasida ilmiy dunyoda hayajon yaratdi. Jezero krateridagi Yorqin farishta deb nomlangan tosh shakllanishida aniqlangan organik uglerod molekulalari Marsdagi mikrobial hayot haqida ma'lumot berishi mumkin deb taxmin qilinadi. Olimlarning ta'kidlashicha, bu turdagi uglerod nafaqat tirik organizmlardan, balki tosh-suv o'zaro ta'siri yoki meteorit ta'siri kabi geologik jarayonlar orqali ham paydo bo'lishi mumkin. Bu kashfiyot Marsda hayot mavjudligi haqidagi nazariyalarni yana kun tartibiga olib keldi.

Perseverance kashfiyoti Mars o‘tmishda yashash uchun qulayroq muhit yaratgan bo‘lishi mumkinligi haqidagi nazariyani qo‘llab-quvvatlaydi. Bu topilmalar Marsda hayot izlarini topish yo‘lidagi muhim qadam hisoblanadi. NASAning bu kashfiyoti insoniyatning kelajakda Qizil sayyoraga missiyasi uchun ham muhim asos boʻlishi mumkin.

Ekzosayyoralar sirlari: paxta konfetidek zichlikdagi gigantlar

Angliya va Fransiya universitetlari olimlari 1110 yorugʻlik yili uzoqlikdagi ekzosayyoralarni va NASS telekoplari orqali oʻrganib ajoyib natijalarga erishdilar. Ma'lum bo'lishicha, Volans yulduz turkumidagi yulduz atrofida aylanib yuruvchi"TOI-791 b"va"TOI-791 c" nomli ekzosayyoralar "zichligi paxta konfetidan past bo'lgan eng katta ekzosayyoralar" ekan. Bu kashfiyot koinotning turli burchaklaridagi hayot imkoniyatlarini oʻrganayotgan olimlar uchun yangi tadqiqot maydonini ochadi.

Ezosayyoralarning zichligi juda past boʻlganligi ularning atmosfera tuzilmalari va shakllanish jarayonlari haqida muhim maʼlumot beradi. Bunday sayyoralar qanday shakllangan va evolyutsiyalashgani haqidagi savollarga javob izlab, olimlar koinotdagi boshqa yulduz tizimlarida ham shunga o‘xshash tuzilmalar bor-yo‘qligini tekshirishni maqsad qilgan.

Sibirdagi vabo izlari: Tarixdagi eng qadimgi epidemiya

Sibir janubidagi Baykal ko‘li atrofida olib borilgan qazishmalar tarixiy kitoblardir. Bu yerdagi qabristonlarda DNK tahlili natijasida olimlar tarixdagi eng qadimgi vabo epidemiyasi haqida dalillarni topdilar. 46 kishidan iborat guruhdan 18 nafari vabo tashuvchisi ekanligi aniqlangan. Avvalgi taxminlardan farqli o'laroq, bu epidemiya 5500 yil avval paydo bo'lganligi aniqlangan. Bu topilmalar insoniyat tarixida o‘latning kelib chiqishi haqida yangi ma’lumotlar beradi.

Bu kashfiyot o‘latning tarqalish yo‘llari va uning oqibatlarini chuqurroq o‘rganishni talab qiladi. Olimlar bunday qadimiy epidemiyalar zamonaviy dunyoda epidemiyalarni tushunishga qanday yordam berishi mumkinligini o‘rganishda davom etmoqda.

Xitoyning kosmik poygasi: BeiDou tizimi va superkompyuterlar

Xitoy kosmik texnologiyalar sohasida muhim qadamlar qo‘yishda davom etmoqda. "CentiSpace-1 05" sun'iy yo'ldoshlarini "Kuaycou-11 13Y" raketasi bilan koinotga jo'natish BeiDou global joylashishni aniqlash tizimini rivojlantirishda muhim qadam bo'ldi. Ushbu uchirish Kuaycou raketalari bilan amalga oshirilgan 39-transport missiyasi sifatida qayd etildi. Bundan tashqari, Xitoyning Shinjon shahrida ishlab chiqilgan “LineShine” superkompyuteri qayta ishlash tezligi bo‘yicha jahon yetakchisiga aylandi.

LineShine o‘zining soniyasiga 2,2 kvintillion hisob-kitoblarni amalga oshirish imkoniyati bilan e’tiborni tortadi va bu ko‘rsatkich superkompyuterlar sohasida sezilarli muvaffaqiyatni ko‘rsatadi. Xitoyning bu sohadagi muvaffaqiyati mamlakatning texnologik taraqqiyoti tezligini ochib beradi.

Homiladorlik va mehnat sharoitlari: tushish xavfini o'rganish

Daniyada o'tkazilgan tadqiqot homiladorlik davridagi ish sharoitlarining homila tushish xavfiga ta'sirini aniqladi. 2004-2018-yillarda 475 ming 312 nafar homilador ayolning ma’lumotlari tekshirildi.Natijalar shuni ko‘rsatdiki, uzoq vaqt tik turish, ko‘p yurish, oldinga egilish homila tushish xavfini oshiradi. Xususan, 8 soatlik ish kuni davomida 30 daraja va undan ko‘proq oldinga egilish homila tushish xavfini 36 foizga oshirishi aniqlandi.

Ushbu xulosalar homilador ayollarning ish joylaridagi mehnat sharoitlarini qayta ko‘rib chiqish zarurligini ko‘rsatdi. Tadqiqotchilar homilador ayollar uchun ish sharoitlarini xavfsizroq qilish bo‘yicha takliflar berishdi.

Dengiz ostidagi sirlar: kit qabristoni

Hind okeanining janubi-sharqida olib borilgan tadqiqotlar dengiz ostidagi hayot chuqurligini o‘rganishda davom etmoqda. Bu erda topilgan katta kit qabristonlarini o'rganib, olimlar taxminan 5 million yil oldin qoldiq qoldiqlarini topdilar. Bu kashfiyot jahon tarixining tubida yashiringan hayot shakllarini yoritadi.

Kit qoldiqlari joylashgan joy dengiz sathidan taxminan 7 ming metr pastda joylashgan. Taxminlarga ko‘ra, bu hudud ilgari noma’lum bo‘lgan “kit tushishi super yo‘lagi” bo‘lishi mumkin. Tadqiqotchilarning ta'kidlashicha, ushbu mintaqadagi topilmalar dengiz ekotizimlari evolyutsiyasini tushunishda muhim manba bo'lishi mumkin.

Xulosa va baholash: fan tomonidan yoritilgan yangi ufqlar

Bu ajoyib kashfiyotlar yana bir bor ilm-fan olamining cheksiz qiziqish va tadqiqot ishtiyoqini ochib beradi. Marsdan Sibirgacha, dengiz qa’ridan to bepoyon fazolargacha bo‘lgan bu kashfiyotlar insoniyatning koinotni anglashga bo‘lgan sa’y-harakatlariga yangi rang bag‘ishlaydi. Kelgusida bunday kashfiyotlar yanada ko‘payib, ilm-fan olamiga yangi ufqlar ochishi kutilmoqda.