Maýa bazarlarynda taryhy iň ýokary dereje: Gymmatly kagyzlaryň bahasy 38 trillion lira ýetdi

Türkiýanyň maýa bazarlary maýa goýujylaryň gyzyklanmasynyň rekord derejede ýokarlanmagy we bazaryň göwrüminiň köpelmegi bilen taryhy döwri başdan geçirýär. Merkezi hasaba alyş gullugy (MKK) baş müdiri we Geňeş agzasy Ekrem Arykan ýylyň dowamynda bolup geçen wakalara baha berdi we haýran galdyryjy maglumatlary paýlaşdy. Arykan, MKK-da saklanylýan gymmatly kagyzlaryň umumy bazar bahasynyň 38 trillion lira ýetendigini, ýylyň başynda 29 trillion lira derejesinden takmynan 30 göterim ýokarlandygyny habar berdi.

Maýa goýujylaryň sanynda köpçülikleýin bökmek we kripto aktiwleri birleşdirmek

Maliýe bazarlaryna bolan ynamyň we gyzyklanmanyň artmagy bilen, MKK ulgamynda hasaba alnan maýa goýujylaryň umumy sany ýylyň başyndan bäri 3 göterim ýokarlandy we 39 milliondan geçdi. Hasaba alnan hasaplaryň umumy sanynyň takmynan 90 milliondygyny we balansdaky hasaplaryň sanynyň 15-16 million töweregi bolandygyny mälim eden Ekrem Arykan, balansly maýadarlaryň sanynyň ýylyň başynda 10,64 million derejesinden 21,5 göterim tizlenmegi bilen takmynan 13 milliona ýetendigini aýtdy. Paýtagt bazarlarynda bu giňelmekden başga-da, täze maliýe gurallarynyň hem ulgamyň içine goşulandygyny mälim eden Arykan, kripto aktiw maýadarlarynyň indi MKK inwestor synpynyň çäginde resmi taýdan gözegçilik edilip başlandygyny aýtdy.

MKK maglumatlarynda kriptografiýa bazarynyň ululygy

Kripto aktiwleri üçin kanuny infrastrukturany üpjün etmek ugrundaky ädimler bilen döredilen Kripto Aktiw Merkezi Hasaba alyş Ulgamy (KVMKS), bazaryň aç-açanlygy taýdan möhüm rol oýnaýar. Arykan tarapyndan berlen maglumatlara görä, ulgamda yzarlanylýan kripto aktiw bazarynyň umumy göwrümi takmynan 172 milliard lira ýetdi. Gündelik ortaça geleşik mukdarynyň 15-20 milliard lira aralygyndadygyny mälim eden Arykan, ulgamda kesgitlenen aktiw balanslary bolan 1500-den gowrak kripto aktiw görnüşiniň bardygyny aýtdy.

Kripto bazaryndaky deňagramlylygy bolan maýadarlaryň sany takmynan 3,5 million diýlip hasaba alnanda-da, ulgamda azyndan bir amal eden maýa goýujylaryň sanynyň 5-6 million arasynda üýtgeýändigi mälim edildi. CMB düzgünlerine laýyklykda durmuşa geçirilýän bu ulgam, kripto platformalary bilen gözegçilik edaralarynyň arasynda maglumatlaryň birleşmegini üpjün edýär. Maglumatlaryň gabat gelmegi ýakyn wagtda tamamlanandan soň, maýadarlar e-INVESTOR platformasy arkaly kripto aktiwlerini derrew yzarlap bilerler. 43 platformanyň häzirki wagtda ulgamyň agzasydygyny mälim eden Arykan, olaryň 20-30-synyň işjeň amallary ýerine ýetirýändigini aýtdy.

Borsa Stambulda ýokarlanmak tendensiýasy we özara gaznalar

Borsa Stambul paýdarlar bazary köpçülige hödürlenýän we korporatiw gyzyklanmanyň artmagy bilen ösmegini dowam etdirýär. Bir exchangeada söwda edilýän kompaniýalaryň sany 625 -e ýeten bolsa, diňe 2026-njy ýylyň ilkinji 8 aýynda Borsa Stambulda 34 täze kompaniýa söwda edip başlady. Paýnamalaryň umumy bazar bahasy 22,50 trillion lira çenli ýokarlandy. Bu bahanyň takmynan 9-10 trillion lira köpçülige satylýan kompaniýalardan durýar, galan mukdary jemgyýetçilik däl kompaniýalaryň bahasyny görkezýär. Gymmatly kagyzlar bazaryndaky işjeň maýa goýujylaryň sanynyň 6.5-7 million arasynda deňleşendigi syn edildi.

Beýleki tarapdan, aýry-aýry maýadarlaryň aksiýalary gönüden-göni satyn almagyň ýerine hünär dolandyryşy astyndaky serişdelere ýüzlenmek meýli hasam güýçlenýär. MKK-nyň maglumatlaryna görä, maýa goýum gaznalarynda galyndysy bolan maýadarlaryň sany 6 million -a ýeten bolsa, bu serişdeleriň umumy bukjasynyň ululygy 11 trillion lira .

Stambul maliýe merkezinde global sammit we emeli intellekt görnüşi

Türkiye dünýä maliýe arenasynda möhüm ýygnak geçirmäge taýýarlanýar. MKK tarapyndan gurnalan 2026-njy ýylyň 13-16-njy oktýabry aralygynda Stambul Maliýe Merkezinde geçiriljek CSD Sammiti Stambul 2026 dünýäniň maliýe töwereklerini birleşdirer. Sammite 60-dan gowrak ýurtdan 70-den gowrak depozit edaralarynyň we maliýe guramalarynyň ýokary derejeli ýolbaşçylary gatnaşar. Bu ägirt guramanyň çäginde, Türkiýe döwletleriniň guramasynyň çäginde bilelikdäki depozit edarasyny durmuşa geçirmek üçin taryhy hoşniýetlilik şertnamasyna gol çekilmegi maksat edinilýär. Ekrem Arykan, bu sammitiň Türkiýäniň Aziýa, Europeewropa, Afrika we Eastakyn Gündogaryň arasyndaky maliýe köprüsi roluny güýçlendirjekdigini aýtdy.

Tehnologiki täzelikler barada durup geçen Arykan, MKK-da işlenip düzülen emeli intellektual kömekçiniň ýakyn wagtda daşarky hyzmatlarda ulanyljakdygyny we emeli intellekt tehnologiýalarynyň esasanam maýa goýujylaryň töwekgelçiligine gözegçilik etmekde we maýa bazarlarynda uly maglumatlary seljermekde işjeň rol oýnajakdygyny aýtdy.