Mekge şertnamasy giňelýär: Bangladeş taryhy goranyş şertnamasyna goşulmaga taýynlanýar

Şu aýyň başynda gol çekilen we güýje giren Türkiye, Saud Arabystany bilen Päkistanyň arasyndaky taryhy goranyş hyzmatdaşlygy şertnamasy global we sebitdäki deňagramlylygy üýtgedýär. Indi Bangladeşiň nobaty, "Mekge şertnamasy" diýlip atlandyrylýan bu strategiki bileleşige goşulmak. Günorta Aziýanyň geosyýasy taýdan möhüm ýurdy bolan Bangladeş bu köpmilletli howpsuzlyk şertnamasyna goşulmak üçin resmi çakylyk alandygyny habar bermek bilen halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni özüne çekdi.

Dakka administrasiýasyndan Mekge şertnamasyna oňyn signal

Geçen hepde Bangladeşiň Daşary işler ministri wezipesine bellenen Kabir duşenbe güni metbugata beren beýanatynda ajaýyp maglumatlary paýlaşdy. Mekge şertnamasy diýlip atlandyrylýan bu giňişleýin goranyş şertnamasyna öz ýurdunyň resmi taýdan çagyrylandygyny mälim eden Kabir, haýsy aktýoryň çakylygy iberendigi barada jikme-jiklik bermekden saklandy. Şeýle-de bolsa, diplomatik çeşmelere esaslanýan halkara habar gullugy “Roýteriň” ýörite hasabatyna görä, bu strategiki teklip göni Dakka administrasiýasyna Saud Arabystany tarapyndan gowşuryldy.

Ministr Kabir öz bileleşigine gatnaşmak meselesinde öz ýurdunyň diýseň konstruktiw garaýşynyň bardygyny aýtdy we "Eastakyn Gündogarda Yslam ýurtlarynyň arasynda umumy howpsuzlyk mehanizmi döredilýän bolsa, bu gurluşa gatnaşmagy göz öňünde tutmagymyz tebigy zat. Hökümetimiz bu meselä oňyn çemeleşýär" -diýdi.

Premýer-ministr Rahmanyň ýolbaşçylygynda täze döwür we howpsuzlyk görnüşi

Bangladeşde hökümet çalşylandan soň, daşary syýasatda has işjeň ugur alnyp başlandy. Kabir ýurtdaky syýasy geçiş etabyndan soň döredilen täze hökümete yşarat edip: "Hökümetimiz premýer-ministr Rahmanyň ýolbaşçylygynda döredilenden soň, halkara arenasyndaky dürli strategiki şertnamalar we goşulmak prosesleri barada giňişleýin maglumat aldyk. Bu ugurda aýgytlylyk bilen öňe gitmegi dowam etdirýäris. Mekge bilelikdäki goranmak şertnamasyna gysga wagtda oňyn jogap bermäge umyt edýäris" -diýdi.

Bu söz, adatça uzaklyk we deňagramlylyk bilen alyp barmaga synanyşan Bangladeşiň daşary syýasatynda düýpli paradigma çalşygynyň bolup biljekdiginiň iň anyk alamaty hökmünde düşündirilýär. Mekge şertnamasynyň harby tälim, tehnologiýa paýlaşmagy we bilelikdäki goranyş senagaty taslamalary Dakanyň harby kuwwatyny ýokarlandyrmak maksatlaryna laýyk gelýär.

Günorta Aziýada geosyýasy deňagramlyklar sarsýar: Hindistanyň reaksiýasy nähili bolar?

Bangladeşiň bu taryhy goranyş bileleşigine gatnaşmagy Günorta Aziýada güýç balansyny düýpgöter sarsdyryp biler. Nuclearadro energiýasy bilen iki sany esasy bäsdeşi Hindistan bilen Pakistanyň arasynda gysylan geografiýada ýerleşýän Bangladeş şu wagta çenli esasy geosyýasy polýarizasiýalardan uzak durmak üçin seresaplylyk görkezýär. Şeýle-de bolsa, bu täze ädim ýurduň sebitdäki ýagdaýyny düýpgöter üýtgedip biler.

Beýleki tarapdan, soňky döwürde Dakka bilen Nýu-Deliniň arasyndaky gatnaşyklar gaty dartgynly. Bangladeş 2024-nji ýylda ýurtda ýüze çykan we hökümetiň agdarylmagyna sebäp bolan köpçülikleýin protestlerden soň Hindistana gaçybatalga beren öňki lideri Şeýh Hasinany ekstradisiýa etmek baradaky islegini tutanýerli dowam etdirýär. Bu dartgynlylygyň üstünde, Bangladeşiň şol bir howpsuzlyk şerti bilen Pakistan bilen duşuşygy sebitdäki diplomatik näsazlyklary döredip biler.

Esasanam Ysraýyl bilen gaty güýçli harby we strategiki gatnaşyklary bolan Hindistanyň goňşusy Bangladeşiň Pakistan we Saud Arabystany ýaly aktýorlar bilen bilelikdäki harby şertnama baglaşmagyny gönüden-göni howp hökmünde kabul etmegi gaty ähtimal. Dakanyň ýakyn günlerde resmi jogaby sebitdäki täze bileleşikleriň çäklerini aýdyňlaşdyrar.