Merkezi Afrikadaky gadymy türk mirasy: Türkaý maşgalasy we baglanyşyklar

Merkezi Afrikanyň merkezinde, Osman imperiýasynyň nesilleri bolan Türkaý maşgalasy köp asyrlyk däp-dessurlaryny dowam etdirip, Türkiye bilen medeni gatnaşyklaryny pugtalandyrýar. Toýlardan başlap, jaýlanyş dabaralaryna çenli köp däp-dessurlary saklaýan bu jemagat, türk dilinde bilim almak bilen köklerine has ýakynlaşmak isleýär.

Osman imperiýasynyň Afrikadaky yzlary

Osman imperiýasynyň ofiserleri we söwdagärleri takmynan iki asyr ozal Merkezi Afrikada mesgen tutupdyrlar. Bu gatnaşyklar Fransiýanyň kolonial döwründe köplenç kesilen hem bolsa, soňky ýyllarda sebitdäki türk guramalarynyň alyp barýan işleri sebäpli gaýtadan galkynyş boldy. Asly türk jemgyýetleri taryhy gatnaşyklaryny berkitmek üçin çäre görýärler.

Abeşe şäherindäki türk bagy

Abeşe şäherinde, " türk bagy " ady bilen tanalýan we paýtagt Encemine -de ýaşaýan bu jemgyýet, Osman mirasyny gorap saklamak bilen Türkiye bilen medeni gatnaşyklaryny dikeltmegi maksat edinýär. 1600-nji ýyllarda Musulman Wadaý Soltanlygy Stambuldan bir türk binagäri çagyryp sebite ilkinji ädim ätdi. Bu binagär ajaýyp köşk we jemgyýetçilik toplumyny gurup sebite uzak wagtlap täsir galdyrdy.

Osmanlynyň Abeşe mirasdüşeri

1800-nji ýyllaryň başynda, Abeşe soltanlygynyň paýtagty guraklyk sebäpli göçürilende, Osman imperiýasy sebitdäki musulman jemagatlaryna goldaw berip başlady. Abeşe iberilen Osmanly esgerleriniň sekizisi gaýdyp gelmedi we ýerli ilat bilen ýaşamagy saýlady we häzirki Türk bagy etrabynyň düýbüni tutdy. Bu töwerek Abeşe şäher häkimliginiň ýazgylarynda henizem "Türk bagy goňşusy" hökmünde görkezilýär.

Türkaý maşgalasynyň mirasy

Türkaý maşgalasy Abeşe şäherinde 200 adamlyk jemgyýet hökmünde ýaşamagyny dowam etdirýär. Osmanly ofiserleriniň agtyklary bolan bu maşgala, türk dilini öwrenmegi we däp-dessurlaryny gorap saklamak bilen Türkiye bilen has ýakyn aragatnaşyk gurmagy maksat edinýär. Çadyň paýtagty Ensemin şäherinde ýaşaýan Jemal Remzi maşgalanyň häzirki wekili hökmünde tanalýar. Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň 2017-nji ýylda Çada eden sapary türk asly maşgalalar tarapyndan joşgun bilen garşylandy. 2019-njy ýylda TİKA bu taryhy mirasy Abeşe şäherindäki Osman esgerleriniň mazarlaryny dikeltmek bilen gorady.

Türk bagyny goramak

Türk bagynyň merkezinde çüwdürim, Osman arhitekturasy bilen çüwdürim we gün suw çüýşesi guruldy. Bu taslamalar, türk asly maşgalalaryň medeni mirasyny geljek nesillere geçirmegi maksat edinýär. Osmanly agtyklaryndan biri bolan Muhammet Ahmet Yusufusuf Türkaý maşgalasynyň sebitde bolmagynyň asyrlardan bäri dowam edýändigini aýdýar. Abeşe şäherindäki türk maşgalalary henizem ysman çorbasy ýaly Osmanly tagamlaryny iýýärler we 29-njy oktýabrda Respublikan gününi belleýärler. Atalarynyň topraklaryny görmek isleýän bu jemagat, esasanam Stambul bilen gyzyklanýar we Türkiýe raýatlygyny almak isleýär. Özlerini türk milletiniň bir bölegi hökmünde görýärler.

Prof. Ahmet Kawasyň goşantlary

Stambul Söwda Uniwersitetiniň professory. Doktor Ahmet Kawas 2011-nji ýylda ilkinji gezek türk maşgalasyny tapandygyny we ilçi bolan döwründe bu maşgalalar bilen gatnaşyklary pugtalandyrandygyny aýtdy. Türk bagy etrabynyň adynyň tutulmagy we maşgalanyň käbir agzalarynyň Türkiýede bilim almagy bu işde möhüm wakalar boldy. 1917-nji ýylda fransuz esgerleriniň taryhy wakalary we Osmanly adyny ýok etmek baradaky tagallalary sebitde henizem ýatda saklanýar. Türk bagynyň taryhyny ýerli ilat uly gyzyklanma bilen aýdýar.

Netijede Türkaý maşgalasy we Türk bagy, Merkezi Afrikadaky Osman mirasynyň janly mysallary hökmünde ünsi özüne çekýär. Geljekde Türkiýe bilimi, Türkiye bilen has berk gatnaşyk gurmak we taryhy köklerine has ýakyn bolmak. Bu etapda türk guramalarynyň we hökümete dahylsyz guramalaryň goşantlary uly ähmiýete eýe.