Merkezi bankyň maliýe durnuklylygy hasabatyndan haýran galdyryjy maglumatlar

Soňky geosyýasy ösüşler sebäpli haryt bahalarynyň ýokarlanmagy hasaba alyndy. Bu ýagdaý, global inflýasiýa perspektiwasyndaky näbellilikleri artdyrýar. Döwlet bergileriniň dowamlylygy we inflýasiýanyň dünýägaraýşynyň ýaramazlaşmagy, esasanam ösen ýurtlarda hökümet obligasiýalarynyň göterim derejesiniň ýokary bolmagyna sebäp bolýar. Bu ýurtlar global inflýasiýa dünýägaraýşyna we töwekgelçilik işdäsiniň üýtgemegine duýgur bolýarlar. Hasabatda karzyň umumy ösüşiniň öňki döwürlere garanyňda has güýçlidigi, ýöne goşmaça makroprudensial çäreler bilen karzyň düzüminiň üýtgändigi aýdylýar. Türk lirasynyň (TL) täjirçilik karzynyň ösüşi we pes daşary ýurt walýutasy (FX) karzyň ösüşi TL-iň peýdasyna karz düzüminiň ösmegine sebäp bolýar.

Bank pudagynyň aktiwleriniň hili

Hasabatda bank pudagynyň aktiwleriniň hiliniň çäklendirilen peselýändigi aýdylýar. Bu ýagdaý, sarp ediş karzlary we aýry-aýry kredit kartoçkalary üçin üýtgedip gurmak düzgünleriniň täsiri hasaplanýar. Kiçi we orta kärhanalar (KOK) karzlarynda möhleti geçen algylar derejesiniň ýokarlanýandygy, ýöne täjirçilik karzlarynyň umumy töwekgelçilik dünýägaraýşynyň aýry-aýry karzlardan oňyn tapawutlanýandygy nygtalýar. Kompaniýalaryň daşary ýurt karzlaryny täzelemegiň güýçli bolandygy aýdylsa-da, hakyky pudagyň maliýe güýji we FX açyk pozisiýasynyň eksporta bolan gatnaşygy taryhy ortaça derejeden pesdigi aýdylýar. Makroprudensial çäreleriň täsiri bilen, aýratyn kredit kartoçkasy we overdraft hasaby ösüşi haýallaýar. TL goýumlaryny ileri tutmak öý hojalygynda birinji orunda dursa-da, gymmat bahaly metal bahalarynyň ýokarlanmagy, FX goýum düzümindäki gymmatly metal hasaplarynyň paýyny ýokarlandyrýar.

Bank pudagynyň likwidligi ýagdaýy

Bank pudagynyň likwid aktiwlerine güýçli garaýyş dowam edýär. Alternatiw likwidlik görkezijileri pudagyň berk likwidligini tassyklaýar. Likwidligiň öwezini dolmak gatnaşygy kanuny çäklerden ýokary bolup, banklaryň gysga möhletli pul akymlaryny kanagatlandyrmak üçin kuwwatynyň bardygyny görkezýär.

Daşarky karz dolanyşygynyň nyrhlary we geosyýasy töwekgelçilikler

Bank pudagynyň daşarky karz dolanyşygy ýokary bolmagynda galýar. Geosyýasy ösüşlere garamazdan ýurtda töwekgelçilik mukdarynyň ýokarlanmagy çäkli bolup galsa-da, karz amallaryndaky çykdajylar azalýar we täzeleniş nyrhlary 100 göterimden ýokary. Bu ýagdaý, bank pudagyny bolup biljek üýtgemelere garşy goldaýar.

Netije we baha bermek

CBRT tarapyndan neşir edilen hasabat Türkiýanyň maliýe durnuklylygynyň durnuklylygy babatynda möhüm maglumatlary berýär. Hasabatdaky netijeler, berk maliýe şertleriniň we geosyýasy töwekgelçilikleriň täsirini açsa-da, bank pudagynyň we hakyky pudagyň bu şertlere nähili uýgunlaşýandygyny görkezýär. Geljekde global maliýe ösüşleriniň we içerki syýasatlaryň bu dinamikany nähili emele getirjekdigine ünsli gözegçilik edilmelidir.