Migrasiýa wagtynda elektrikli doňuzlaryň diri galmagy üçin göreş: Stambulda bejeriş kampaniýasy

Europeewropadan Afrika göçmek kyn syýahatynyň möhüm üstaşyr nokady bolan Stambul her ýyl göçüp barýan guşlar üçin uly howp döredýär. Şäherdäki izolýasiýa edilmedik elektrik polýuslary we ýokary woltly liniýalar ýokary nokatlara ýerleşdirilen dykyzlaryň elektrik togunyň kesilmegine we agyr ýaralanmagyna sebäp bolýar. Bu ölümli syýahatda zeper ýeten onlarça doňuz, Stambul uniwersiteti-Serrahpaşa (IUC) weterinariýa lukmançylyk fakultetiniň içindäki ýabany haýwan keselleri we ekologiýa bölümine eltilýär.

Ganatyň we aýagyň döwülmegi bilen söweş: ýarysy hiç haçan uçmaz

Aýaklarynda we ganatlarynda çynlakaý döwükler, elektrik togundan soň beýiklikden aşak düşmegi sebäpli bedenlerinde çuňňur ýanma we nekroz (dokuma ölümi) bolan dykyzlar hünärmen weterinar lukmanlary tarapyndan intensiw bejergi alýar. Operasiýa edilen, aýaklary gips bilen goýlan we geýimlerine berk gözegçilik edilýän guşlaryň käbiri saglyk ýagdaýyny dikeltdi we göç syýahatyny dowam etdirdi, gynansak-da, ýagdaý olaryň köpüsi üçin beýle umytly däl.

IÜC weterinariýa fakulteti, ýabany haýwan keselleri we ekologiýa bölüminiň gözleg boýunça kömekçisi Serhan Koşkun şu ýyl bejerilen takmynan 60 doňuzyň azyndan ýarysynyň ganatlaryna hemişelik zeper ýetmegi sebäpli hiç haçan uçmajakdygyny aýtdy. Tebigatda yzygiderli hereket edýän we yssy howa şertlerine göçüp barýan bu jandarlar üçin kapasa gurşawynda ýaşamagyň uly stres döredýändigini bellän Koşkun: "Migrasiýa bu haýwanlaryň tebigatynda. Belli bir ýerde bolmak we sürüden aýrylmak olaryň umumy saglygyna aşa ýaramaz täsir edýär."

"Volokary woltly çyzyklar ölüme sebäp bolýar": Elektrik liniýalary näme üçin töwekgelçilikli?

Stambulyň, esasanam Küçükçekmece, Çatalka we Frakiýa sebitleriniň göni göçüp barmak ugrundadygyny mälim eden Serhan Koşkun sebitdäki izolýasiýa edilmedik energiýa geçiriji liniýalarynyň ýabany tebigata çynlakaý howp salýandygyny aýtdy. Guşlaryň bu simlere we polýuslara tebigy agaç şahalary ýa-da perdeleri hökmünde gonmaga synanyşýandyklaryny mälim eden Koşkun, bu ýagdaýyň pajygaly netijelerini şu sözler bilen ýetirdi:

"Elektrik liniýalarynyň ýerasty geçmeýändigi we polýuslaryň izolýasiýa edilmezligi sebäpli elektrik togunyň hadysalary ýygy-ýygydan ýüze çykýar. Bu ýagdaýa esasanam otly liniýalarynyň we ýokary woltly liniýalaryň geçýän sebitlerinde duş gelýäris. Diňe şu ýyl Küçükçekmece sebitinde ýokary woltly liniýalarda 80 töweregi dykyz öli tapyldy. Koşkun bu ölümleriň öňüni almak üçin elektrik liniýalarynyň ýer astyndadygyny, polýuslaryň izolýasiýa edilmelidigini we guşlaryň gonmazlygy üçin ulgamlar gurulmalydygyny aýtdy.

uredaralanan doňuz tapylanda näme etmeli?

Raýatlaryň ýaralanan ýabany haýwany görenlerinde ilki bilen Tebigaty goramak we milli seýilgäh toparlaryna habar bermelidigini ýatladýan Serhan Koşkun adatdan daşary ýagdaýlara gatnaşmak üçin möhüm maslahatlary hem paýlaşdy. Koşkun, haýwanlara zyýan ýetirmezlik we howpsuzlygy üpjün etmek üçin ýaralanan guşlary tutanda seresap bolmalydygyny aýtdy we aşakdaky teklipleri berdi:

"injuredaralanan haýwana uly polotensanyň kömegi bilen arkaýyn ýakynlaşmaly. Ganatlaryny we aýaklaryny polotensa bilen ýapmak bilen berkitmeli. Torbalar ýa-da simli kapasalar daşamak üçin hiç haçan ileri tutulmaly däldir, sebäbi bu materiallar ganatlara has köp zeper ýetirip biler. Munuň ýerine iň amatly usul haýwany garaňky, ýapyk we asuda karton gutusyna ýerleşdirmek we iň ýakyn merkeze eltmekdir." Koşkun, ýabany haýwanlaryň ýaşaýan ýerlerini goramak we bu ýerlerdäki howplary azaltmak ekologiki deňagramlylygyň durnuklylygy üçin möhümdigini aýtdy.