Migrasiýanyň üýtgeýän ýüzi: Garaşsyz geljegi we howpsuzlygy gözleýän ýolda aýallar

Birleşen Milletler Guramasy (BMG) Aýal-gyzlar tarapyndan neşir edilen “Europeewropada we Merkezi Aziýada hereket edýän aýallar: garyşyk migrasiýa dinamikasynyň, gurluş çäklendirmeleriniň we migrasiýa ýollarynyň deňeşdirme seljermesi” atly täze hasabat global migrasiýa hereketlerinde taryhy özgerişleri ýüze çykardy. Gözleg, aýallaryň indi diňe maşgala agzalaryny yzarlaýan passiw aktýorlar däldigini görkezýär; Bilime, mynasyp işe, howpsuzlyga we ykdysady garaşsyzlyga bolan talaplary bilen ýeke göçüp başlandyklaryny görkezýär. Bu düýpli üýtgeşiklik; Ukrainadaky söweş Günorta Kawkazdaky geosyýasy dartgynlygyň, Günbatar Balkan sebitindäki konfliktden soňky meseleleriň we weýrançylykly krizisleriň kölegesinde bolup geçýär.

Bilimli aýallar, "Artykmaç" işlerde

Ösüp barýan ýurtlardan gidýän aýallar bilim we karýera gönükdirilen maksatlara has köp ýüz tutýarlar. Günbatar Balkanlardan we Türkiýeden daşary ýurda gidýän talyplaryň ýarysyndan gowragy aýallar bolsa-da, bu talyplaryň köpüsi okuwy gutarandan soň gidýän ýurtlarynda karýerasyny gurmagy saýlaýarlar. Şeýle-de bolsa, ýokary bilimli immigrant aýallar hünär derejelerine laýyk iş tapmakda çynlakaý päsgelçilikler bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Hasabata görä, Demirgazyk Makedoniýadan göçüp gelen aýallaryň takmynan 45 göterimi, Albaniýadan gelenleriň 50 göterimi we Kosowadan gelip çykanlaryň 55 göterimi häzirki işleri üçin “artykmaç” wezipelerde işleýär.

Europeewropada ilatyň çalt garramagy; Immigrant aýal-gyzlaryň öý işlerine, hassalara we garrylara ideg, ýaşaýyş jaýy we bölek satuw pudaklarynda islegini artdyrýar. Gyrgyzystandan göçüp gelen aýallaryň 30 göterimi we Täjigistandan gelýänleriň 50 göterimi bu howply sebitlerde işlemäge mejbur bolýar. Bu işler esasan hasaba alynmadyk, az aýlykly we sosial üpjünçiliksiz; Bu ekspluatasiýa, iş şertleriniň ýaramazlygy we jyns esasly zorluk töwekgelçiligini getirýär. Türkiýe meselesinde immigrant ilatyň ep-esli bölegini aýallar düzýän hem bolsa, resmi iş rugsatlarynyň diňe 27,2 göterimini alyp bilerler.

Uruş, dawa we görünmeýän howp: Adam söwdasy

Sebitdäki konfliktler we uruşlar aýallary migrasiýa ýollaryna iterýän iň uly faktorlaryň biridir. 2022-nji we 2024-nji ýyllar aralygynda Europeanewropa Bileleşiginiň ýurtlaryna gaçybatalga beren immigrantlar gözden geçirilende, Moldowadan gelenleriň 61 göteriminiň we ukrain raýatlarynyň 56 göteriminiň aýallardygy görünýär. Uruş dowam edýän Ukrainada göçürilen maşgalalaryň takmynan 60 göterimine aýallar ýolbaşçylyk edýär; Bu ýagdaý aýallaryň uruş agyrlygyny iň köp çekýändigini açyk görkezýär.

Migrasiýa ýollaryndaky iň garaňky howplardan biri bolan adam söwdasy aýal-gyzlary nyşana alýar. 2022-nji ýyldaky maglumatlara görä, Albaniýada adam söwdasynyň pidalarynyň 74 göterimi, Kosowada 93 göterimi we Çernogoriýada 81 göterimi aýallar we gyzlardyr. Marginal jemgyýetlerden bolan aýallar, esasanam Rimliler bu töwekgelçiligi has ejiz ýagdaýda başdan geçirýärler; Gorag, adalat we goldaw mehanizmlerine elýeterlilikde uly kemçilikler bar. 2023-nji ýylda Günorta Kawkazda adam söwdasynyň pidasy hökmünde azyndan 112 aýal hasaba alyndy.Türkiýede 2019-njy we 2023-nji ýyllar aralygynda adam söwdasynyň pidalarynyň 82 göterimi aýallar we gyzlardy. Bu toparda 266 gyzyň bardygy bellärlikli bolsa-da, Türkiýedäki wakalaryň ýarysyndan gowragynyň jyns taýdan ekspluatasiýa, galan böleginiň bolsa zähmet ekspluatasiýasy sebäpli ýüze çykandygy anyklandy.

Howa krizisi we geljekdäki çaklamalar bilen göçürilen aýallar

Gurakçylyk, suw joşmalary, daşky gurşawyň hapalanmagy we aşa yssy ýaly howa krizisleri adamlary ýaşaýyş ýerlerinden çykmaga mejbur edýär. Çaklamalar, 2050-nji ýyla çenli howa bilen baglanyşykly betbagtçylyklar sebäpli Merkezi Aziýada takmynan 2,4 million adamyň başga ýerlere göçüriljekdigini çaklaýar.

Hasabatyň netijelerine baha bermek bilen BMG Aýal Europeewropa we Merkezi Aziýanyň sebit direktory Belén Sanz Luque migrasiýa hadysasynyň uzak wagtlap jyns taýdan bitewi bir proses hökmünde garalýandygyny aýdýar we şeýle diýýär: "Bu hasabat düýbünden başga bir hakykaty ýüze çykarýar. Europeewropa we Merkezi Aziýa ýurtlaryndaky aýallar göç, kämahal zorlukdan gaçýarlar ýa-da bilimden gaçýarlar. "Bu mynasyp işe we täze mümkinçiliklere syýahat. Sebäbine garamazdan aýallar howpsuz, hukuklara esaslanýan we hakykatlaryna duýgur bolan migrasiýa ýollaryna mynasyp. Migrasiýa indi aýal-gyz ýüzi, indi görmeli wagtymyz."