Ministr Baýraktar: Energetika üpjünçiligi howpsuzlygy milli howpsuzlyk

Energetika we tebigy baýlyklar ministri Alparslan Baýraktar, Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň 31-nji konferensiýasynyň çäginde geçirilen Halkara Energetika Guramasynyň (IAA) Energetika ministrleriniň ýygnagyna 2026-njy ýylyň 10-njy noýabrynda Antalýada geçirilen energiýa üpjünçiligi bazarlarynda ýüze çykýan krizisleriň täsiri barada aýtdy.

Näme üçin energiýa üpjünçiligi howpsuzlygy milli howpsuzlyk meselesi?

Ministr Alparslan Baýraktar soňky ýyllarda dünýäde bolup geçen yzygiderli krizisleriň energiýa syýasatlaryna edilýän basyşy nygtady. Ministr Baýraktar, bir tarapdan, ýurtlaryň ykdysady ösüşi saklamaga we energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyny döretmäge synanyşýandygyny, beýleki tarapdan howanyň maksatlaryna laýyklykda zyňyndylary azaltmaga synanyşýandygyny aýtdy. Deňagramlylygyň gözleginiň energiýa üpjünçiligi howpsuzlygyny strategiki milli howpsuzlyk elementine öwürendigini mälim eden Baýraktar, "Milli Energetika 2040" görnüşiniň, Türkiýäniň bu kyn işde geljege bolan ygrarlylygynyň anyk beýanydygyny aýtdy.

COP31 ýygnagynda haýsy meseleler öňe çykdy?

Antalýada geçirilen Halkara Energetika Guramasynyň (UEA) Energetika ministrleriniň ýygnagynda howanyň üýtgemegine we energiýa özgerişlerine garşy göreş ara alnyp maslahatlaşyldy. Gatnaşan ýurtlaryň energiýa ministrleri, global zyňyndy maksatlaryna ýetmek üçin gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerine geçmegi tizleşdirmek we energiýa netijeliligini ýokarlandyrmak barada pikir alyşdylar. Duşuşykda energiýa bazarlaryndaky üýtgemeleriň ykdysady ösüşe edýän täsiri we ýurtlaryň bu etapda yzarlamaly strategiki ýol kartalary bahalandyryldy.

Antalýada geçirilen COP31-iň çäkleri boýunça UEA ýygnagynda Energetika we tebigy baýlyklar ministri Alparslan Baýraktar ykdysady ösüş bilen howanyň maksatlarynyň arasynda energiýa üpjünçiligi howpsuzlygynyň möhüm ähmiýetine ünsi çekdi we Türkiýäniň bu ugurdaky tutanýerliligini "Milli Energetika 2040" görnüşi bilen düşündirdi.

Energetika we Tebigy baýlyklar ministrligi tarapyndan amala aşyrylýan energiýa syýasatlary, Türkiýanyň daşary ýurt garaşlylygyny azaltmagy we içerki çeşmeleri ulgama goşmagy maksat edinýän strategiki meýilnamalaryň çäginde emele gelýär. Halkara platformalarda beýan edilen bu maksatlar, Türkiýäniň energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin ädýän ädimleriniň bir bölegi hökmünde ýerine ýetirilýär.

Netije

Dünýä energiýa bazarlaryndaky näbellilikleriň ýurtlaryň energiýa syýasatlaryny "üpjünçilik howpsuzlygyna" gönükdirilen milli howpsuzlyk strategiýasyna öwürendigi görünýär. Ministr Baýraktaryň aýdanlary, Türkiýäniň diňe bir gysga möhletli energiýa zerurlyklaryny däl, eýsem 2040-njy ýyla çenli klimat maksatlaryna laýyk gelýän uzak möhletleýin meýilnamalaryny hem düzendigini görkezýär.

Bu çemeleşme, energiýa pudagyna daşary ýurt garaşlylygyny azaltmagyň we içerki, arassa energiýa çeşmelerine maýa goýumlarynyň strategiki ileri tutulýan ugur bolandygyny subut edýär. Howanyň üýtgemegine garşy göreşi ykdysady ösüş maksatlary bilen bir wagtda geçirmek, energiýa diplomatiýasynda Türkiýäniň alyp barýan esasy usulydyr.

Mümkin täsirler

Türkiýe "Milli energiýa 2040" gözýetimine laýyklykda görjek ädimleri, içerki energiýa tehnologiýalaryny öndürýän kompaniýalar üçin täze mümkinçilikler döreder diýlip garaşylýar. Hususan-da, täzelenip bilýän energiýa maýa goýumlarynyň köpelmegi uzak möhletde energiýa çykdajylaryny deňleşdirmäge we pudagyň bäsdeşlik ukybyny gorap biler.

Mundan başga-da, energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyny milli howpsuzlyk meselesi hökmünde kesgitlemek, döwlet edaralarynyň energiýa infrastrukturasyna maýa goýumlaryna has goragly we strategiki çemeleşmegine sebäp bolup biler. Bu, energiýa pudagynda sanlylaşdyrmagy we torlaýyn howpsuzlyk tagallalaryny çaltlaşdyryp biler.