Ministr Fidanyň CAATSA, F-35 we NATO sammiti baradaky beýany: "soonakynda netijeler alarys"

Daşary işler ministri Hakan Fidan , gatnaşan ýörite teleýaýlym programmasynda, Ankarada geçirilen taryhy NATO liderleriniň sammiti, ABŞ bilen gatnaşyklar, goranyş pudagynda bolup geçen soňky wakalar, Hormuz bogazyndaky dartgynlyk we Russiýa-Ukraina urşy barada gaty möhüm çykyş etdi. Ministr Fidan ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň Ankarada ýatyrylmagyny yglan eden CAATSA sanksiýalary bilen baglanyşykly prosesiň oňyn tarapa gidýändigini aýtdy we "Biz degişli çäreleri görýäris. Soonakyn wagtda netijä geleris diýip umyt edýärin, bu meselede hiç hili problema bolmaz" -diýdi.

Ankaradaky NATO sammiti we Goranmak pudagynda global hyzmatdaşlyk

Ankarada geçirilen NATO liderleriniň sammitiniň guramaçylyk we global netijeler taýdan taryhy ähmiýete eýe bolandygyny mälim eden ministr Fidan, bu üstünligiň prezident Rejep Taýyp Erdoganyň ýolbaşçylygynda alyp barýan Türkiýäniň daşary syýasatynyň adatdan daşary netijesidigini aýtdy. Global howpsuzlyk jedelleriniň we transatlantik gatnaşyklardaky näbellilikleriň güýçlenýän döwründe Türkiýäniň konstruktiw rol oýnandygyny aýdan Fidan, bileleşigiň goranyşy, parahatçylygy we abadançylygy goramak wezipesiniň şu sammitde gaýtadan hasaba alnandygyny aýtdy.

Goranmak pudagynda global ekosistema barada durup geçen ministr Fidan, üpjünçilik zynjyrlarynyň üznüksiz işlemeginiň we soýuzdaş ýurtlaryň arasynda bazara girmegiň ähmiýetine ünsi çekdi. Sammitiň çäginde soýuzdaşlaryň arasynda gol çekilen 50 milliard dollarlyk hyzmatdaşlyk şertnamalarynyň Türkiýäniň goranyş senagatynyň geljegi üçin möhüm ähmiýete eýedigini mälim eden Fidan, Türkiýanyň howa goranyş ulgamlary, raketa tehnologiýalary, täze nesil uçar uçarlary, pilotsyz howa ulaglary, köpçülikleýin dronlar we kiberhowpsuzlyk ýaly ýokary strategiki ugurlara ünsi jemleýändigini aýtdy. Şeýle hem Fidan, ABŞ Kongresiniň F-110 hereketlendirijileri barada kanuny habarnamanyň düýnki möhletiniň gutarandygyny we bu işden oňyn netijä garaşýandyklaryny mälim etdi.

Trumpyň Türkiýä sapary, CAATSA we F-35 prosesi

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň 7-nji iýulda Türkiýe resmi sapary barada durup geçen ministr Fidan, takmynan 6 sagat dowam eden bu gatnaşyklaryň, liderlik derejesinde güýçli diplomatiýanyň subutnamasydygyny aýtdy. Trumpyň bu saparyny Prezident Erdoganyň ýolbaşçylygyna bolan hormatyndan gönüden-göni amala aşyrandygyny mälim eden Fidan, iki lideriň ähli ugurlarda ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmek we bar bolan meseleleri çözmek isleýändiklerini aýtdy. Duşuşykda Liwan, Palestina, Siriýa ýaly sebit faýllarynyň, Eýran bilen gepleşikler we Ukraina söweşi barada hem giňişleýin ara alnyp maslahatlaşylandygy habar berildi.

Sanksiýalaryň ýaranlaryň arasynda päsgelçilik hökmünde ulanylmaly däldigini öňe süren ministr Fidan, Türkiye Europeanewropanyň paýtagtlarynda we ABŞ-da girizilen aç-açan we aç-açan embargolary yzygiderli diplomatik tagallalar arkaly ýeňip geçendiklerini aýtdy. ABŞ tarapyndan kanunlar bilen baglanyşykly CAATSA sanksiýalaryny we iki lideriň aýdan F-35 üpjünçiligini üpjün etmek islegine laýyklykda zerur ädimleriň ädilendigini mälim eden Fidan, ýakyn wagtda oňyn netijä garaşýandyklaryny mälim etdi. Fidan, Türkiýäniň milli howpsuzlygyna hiç wagt eglişik etmejekdigini belläp, ýaranlar kynçylyk döredýän halatynda Türkiýäniň alternatiw sebitlere ýüz tutmakdan çekinmejekdigini we bu ýagdaýa ýaranlar tarapyndan aýdyň düşünilýändigini aýtdy.

Hormuz dartgynlygy we Ukraina-Russiýa urşyndaky Türkiýäniň roly

Hormuz bogazyndaky dartgynlyk barada möhüm maglumatlary paýlaşan ministr Fidan, Pakistanyň araçylygynda Şweýsariýada gol çekilen 15 maddalyk şertnamadan soň bolup geçen wakalara baha berdi. Eýranyň Daşary işler ministri Abbas Arakçi bilen Bosfordaky geçiş re regimeimi barada uzak wagtlap telefon arkaly söhbetdeşlik geçirendigini mälim eden Fidan, Eýranyň 12 kilometrlik territorial suwlara we Omani tarapyna bolan hukugy we arasynda takmynan 20 mil sebitiň ulanylmagy bilen baglanyşykly düşünişmezlikleriň dartgynlylyga sebäp bolandygyny aýtdy. Arakçiniň hepdäniň ahyrynda Ummanda kärdeşi bilen duşuşjakdygyny mälim eden Fidan, taraplaryň arasyndaky häzirki dymyşlyk hemişelik umumy düşünişmek arkaly çözüljekdigine ynanýandygyny aýtdy.

Türkiýeniň Ukraina-Russiýa urşy bilen baglanyşykly üznüksiz diplomatik iş alyp barýandygyna ünsi çeken ministr Fidan, Gara deňziň howpsuzlygynyň we nawigasiýa howpsuzlygynyň howp astyndadygyny we urşuň usul we geografiýa taýdan giňelmek howpunyň bardygyny aýtdy. Geçen aý Prezident Wladimir Putin we Russiýadaky rus kärdeşleri bilen bolan duşuşyklaryndan soň, Fidan ýakyn wagtda Ukraina gitjekdigini we prezident Erdoganyň görkezmesi bilen ukrain resmileri bilen gepleşik geçirjekdigini habar berdi we iki tarap bilen göni gürleşip biljek ýeke-täk aktýor hökmünde Türkiýäniň esasy gepleşikçi roluny asuda we täsirli dowam etdirýändigini aýtdy.

"Sagat ýaly işleýän" ajaýyp sammit guramasy

Ankarada geçirilen sammitiň guramaçylyk üstünlikleri barada durup geçen ministr Fidan, Etimesgutdaky harby howa menziliniň raýat liderleriniň ulanmagy üçin amatly bolmagy üçin ýolbaşçylaryň gonandan 6 minut soň ýokary derejä çykarylandygyny aýtdy. Sammite gatnaşan 32 soýuzdaş liderden başga-da, Ukrainanyň we Günorta Koreýanyň liderlerini öz içine alýan takmynan 35-40 lideriň, müňlerçe delegasiýa we metbugat işgärleriniň ajaýyp myhman alnandygyny aýtdy.

Ankara häkimliginiň, Ankara polisiýa müdirliginiň, Içeri işler ministrliginiň, endandarmeriýanyň baş serkerdeliginiň we Daşary işler ministrliginiň işgärleriniň bu sammit üçin bir ýyl bäri gije-gündiz işleýändigini aýdan Fidan, ýolbaşçylary ýöriş we garawullar bilen garşylamak ýaly medeni jikme-jiklikleriň sammite uly reňk goşandygyny aýtdy. Daşary ýurt liderleriniň köpüsiniň Ankaranyň myhmansöýerligi, gastroniýasy we şäheri diýseň täsir galdyrandygyny mälim eden ministr Fidan, bu kemsiz guramanyň arkasyndaky müňlerçe gahrymanlara minnetdarlyk bildirdi.