Ministr Kaır Arktika ekspedisiýasy barada: "Deňiz buzy 5 sany hindi towugy uludy"

Prezidentiň howandarlygynda, Senagat we Tehnologiýa ministrliginiň utgaşdyrylmagynda we TÜBİTAK polýar gözleg institutynyň (KARE) ýolbaşçylygynda geçirilen 6-njy milli arktik ylmy gözleg ekspedisiýasy (TASE-VI) doly tizlik bilen dowam edýär. Okeanografiýadan biologiýa, atmosfera dinamikasyndan hemra ulgamlaryna çenli 12 dürli ugurda ylmy taslamalar amala aşyrylýan bu taryhy ekspedisiýa jemi 12 alym gatnaşýar. "Milli polýar ylym strategiýasy" laýyklykda daşky gurşawa minimal täsir galdyrmak üçin gurnalan bu ekspedisiýa global klimat krizisiniň zyýanly täsirlerini ýerinde seljermegi maksat edinýär.

Senagat we tehnologiýa ministri Mehmet Fatih Kaır, Svalbard arhipelagynyň Longyearbyen şäherçesine baryp, ylmy komiteti we gözleg ýerini gördi. Bu ýerde ministr Kaır gözlegçiler bilen gämä münüp, türk alymlary bilen duşuşdy we geçirilen gözlegler barada giňişleýin maglumat aldy.

78. Demirgazyk paraleliň aňyrsyna barýan ylmy delegasiýa bilen syýahat eden ministr Kaçyr, Türkiye polýar gözleginde garaýyşlaryny paýlaşdy. Ilkinji gezek 2017-nji ýylda Antarktida ekspedisiýasy bilen başlanan bu ylmy başdan geçirmäniň TASE-VI bilen has güýçli ölçege ýetendigini mälim eden Kaçir, şu güne çenli takmynan 300 türk alymynyň polýar sebitlerinde işländigini we halkara edebiýatyna möhüm goşant goşandygyny mälim etdi. Ministr Kaır şu ýylky ekspedisiýanyň dowamynda alymlaryň 22 günüň içinde Swalbardyň töwereginde 4 müň deňiz ýoluny geçendigini we 90-dan gowrak stansiýada möhüm ölçegleri geçirendigini aýtdy.

Global ýylylygyň hasraty: 5 sany türkiniň ululygyndaky buzluk ýitdi

Polýar sebitleriň ýeriň tebigy laboratoriýasydygyny aýdyp, ministr Kaçir bu geografiýalaryň dünýä derejesinden 3,5 esse ýokary gyzýandygyny aýtdy. Gury buzluklaryň eremeginiň dünýädäki deňiz derejesini ýokarlandyrýandygyny we kenarýaka sebitlerine howp salýandygyny mälim eden Kaçyr, aşakdaky haýran galdyryjy maglumatlar bilen abanýan howpuň derejesini düşündirdi:

Täze söwda ýollary we Arktikadaky geostrategiki göreş

Ministr Kajyr buzluklaryň eremeginiň diňe bir ekologiki weýrançylyga sebäp bolman, eýsem sebitiň geostrategiki ähmiýetini ýokarlandyrýandygyny we ereýän buzluklar bilen täze global söwda ýollarynyň açylandygyny aýtdy. Kaır, Demirgazyk polýusyň töwereginde Uzak Aziýa bilen Hytaýyň, Europeewropa bilen Amerikanyň arasyndaky bar bolan günorta ugurlaryndan 50 göterim gysga täze alternatiwalaryň peýda bolandygyny we sebitiň ykdysady potensialyna-da degip geçendigini aýtdy.

Arktika sebitinde dünýäniň tebigy gaz gorlarynyň 30 göteriminden gowragyny we nebit gorlarynyň takmynan 15 göterimini tutýandygyny ýatladýan Kaçir, seýrek toprak elementlerine baý bu geografiýanyň dünýä aktýorlarynyň üns merkezine öwrülendigini aýtdy. Bu işde Türkiýäniň yza çekilmändigini bellän ministr Kaır: "Prezidentimiziň howandarlygynda amala aşyrýan polýar ekspedisiýalarymyz bilen ikimizem ylmy ugurda bolýarys we halkara hyzmatdaşlygynda ýurdumyzyň elini güýçlendirýäris." Türkiýe indi daşary ýurtly alymlary kabul edýär

Svalbard şertnamasynyň ähmiýetine ünsi çekip, ministr Kaçir adanyň diňe raýat we ylmy gözlegler üçin açykdygyny we 2025-nji ýyla çenli Türkiýanyň bu şertnama gatnaşýan 49 ýurduň hataryna girjekdigini aýtdy. Şeýlelikde, sebitdäki türk raýatlarynyň we gözlegçileriniň hukuklarynyň üpjün ediljekdigini aýtdy.

Türk alymlarynyň soňky ýyllarda diňe beýleki ýurtlaryň ekspedisiýalaryna gatnaşyp we çäkli mümkinçilikler bilen gözleg geçirip biljekdigini ýatladýan Kaçir: "Ylmy dünýämize 2017-nji ýyldan bäri öz milli ekspedisiýalarymyzy guramak arkaly gabygyny döwmäge mümkinçilik berdik. Häzirki wagtda beýleki ýurtlardan gözlegçiler kabul edýäris. Bu ekspedisiýada Urugwaý, Argentina we Bolgariýanyň alymlary türk kärdeşleri bilen egin-egne berip işleýärler. " Ol aýtdy. ägä boluň

Kaçyr ýaş nesilleriň ylmy gözleglere gatnaşmagyna uly ähmiýet berýändiklerini mälim etdi we TEKNOFEST-iň çäginde guralan polýar gözleg ýaryşlarynda ýeňiji bolan orta mekdep okuwçylaryny ekspedisiýa delegasiýasyna goşandyklaryny mälim etdi. Bu ýyl ekspedisiýa gatnaşan orta mekdep okuwçysynyň uniwersitet synagynda Türkiýede dördünji orny eýeländigini we öňki ekspedisiýadaky okuwçynyň Türkiýede birinji bolandygyny we TEKNOFEST nesliniň üstünliklerine buýsanýandyklaryny aýtdy. Ministr Kaır öz sözlerinden soň Swalbardyň işgärleri bilen resmi aragatnaşyk saklady we saparyny türk alymlary bilen söhbetdeşlik arkaly tamamlady.