Nebit gigantyndan taryhy Fiasco: Polşada 400 million dollarlyk skandalyň arkasynda

Polşanyň döwlet tarapyndan dolandyrylýan iň uly energiýa kompaniýasy Orlen ýurduň taryhynda iň uly maliýe kynçylyklaryndan biri boldy. Kompaniýanyň Wenesueladan we Günorta Sudandan nebit ibermek boýunça alyp barýan ägirt uly işi ýüzlerçe million dollar ýitgi çekip, uly dawa öwrüldi. Polşa mejlisiniň ýazgylarynda görkezilen maglumatlara görä, Orleniň Şweýsariýada ýerleşýän golçur kärhanasy Orlen Trading Switzerland (OTS) we köp araçy kompaniýalaryň üsti bilen ýerine ýetirilen şertnamalaryň umumy mukdary takmynan 400 million dollara ýetdi.

Tankerler boş garaşdylar: Bill 100 million dollardan geçdi

Şol wagt Döwlet emläk ministriniň orunbasary Robert Kropiwnikki 2024-nji ýylyň maý aýynda Mejlisde Orleniň Wenesuela iberen nebit tankerleriniň birnäçe aýlap işlemeýändigini we wada berlen nebitiň hiç biriniň hem alynmandygyny aýtdy.

Mejlisiň resmi teswirnamalaryna görä, OTS tarapyndan kärendesine alnan äpet tankerleriň Wenesuelanyň kenarynda işlemän galmagy kompaniýa agyr maliýe ýüküni getirdi. Kropiwnikki tarapyndan paýlaşylan maglumatlara görä, tanker kärendesi üçin takmynan 60 million dollar, şertnamany ýatyrmak üçin 8 million dollar we gämileriň garaşmak bahasy (30 göterim) tölenildi. Şeýlelik bilen, bir damja nebit alynmanka, logistika işindäki ýalňyşlyklar sebäpli takmynan 100 million dollar goşmaça ýitgi çekildi.

Prokuratura çäre gördi: Öňki ýolbaşçylar üçin 25 ýyl azatlykdan mahrum etmek

Bu dawa-jenjeliň kazyýet ölçegi Polşada-da çaltlaşýar. Warşawa etrap prokuraturasy 2026-njy ýylyň 7-nji awgustynda beren resmi beýanynda Orlen we OTS-iň jemi 378 million dollar (takmynan 1,5 milliard zlotys) ýitgi çekendigi sebäpli üç sany ýokary derejeli ýolbaşçylara garşy aýyplama taýýarlanandygyny habar berdi.

Prokuratura bu uly ýitginiň 2023-nji ýylyň awgust-dekabr aýlary aralygynda gol çekilen üç töwekgelçilikli we amatsyz çig nebit satyn almak şertnamasynyň netijesinde ýüze çykandygyny mälim etdi. Kompaniýanyň emläklerini goramakda we Orlen toparynyň bähbitlerini äsgermezlik etmekde günäkärlenýänlere 25 ýyla çenli azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär. Faýlyň esasy şahsyýetlerinden biri bolan OTS-iň öňki dolandyryjysy Samer A.-a garşy derňew aýratyn bir bölümde alnyp barylýar. Polşanyň häkimiýetleri Birleşen Arap Emirliklerinde (BAE) tapylan şübheli şübheli adamyň ekstradisiýa edilmegi barada resmi haýyş etdi.

Gizlin pul traffigi: 230 million dollar talap arzasy

Dünýä maliýe metbugatynyň abraýly neşirlerinden biri bolan "Finansal Taýms" (FT) 15-nji sentýabrda çap edilen giňişleýin gözleg habarlary bilen dawa-jenjeliň düşnüksiz maliýe ölçegini açdy. FT tarapyndan alnan resminamalara görä, OTS Wenesueladan nebit getirmek üçin jemi 230 million dollar töledi.

Şeýle-de bolsa, iň täsir galdyryjy jikme-jiklik, bu ägirt tölegiň ep-esli böleginiň Amerikan dollaryna indekslenen kriptografiýa Tether (USDT) kömegi bilen amala aşyrylandygy boldy. Kripto geçirimleri arkaly ulgama geçirilen bu pullary yzarlamak kynlaşsa-da, meýilleşdirilen nebit iberişleriniň hiç biriniň diýen ýaly bolmandygyny we tölenen millionlarça dollaryň yzyna gaýtarylyp bilinmejekdigine düşünildi. Polşanyň kazyýet edaralary ýitirilen ýüzlerçe million dollaryň ykbalyny çözmek we bu pullaryň yzyna gaýtarylmagyny üpjün etmek üçin giňişleýin derňewlerini dowam etdirýärler.