Nebitiň bahasynyň üznüksiz ýokarlanmagy: Global ýangyç bazarlarynda taryhy ýazgylar döwülýär

Global energiýa bazarlarynda bolup geçen soňky wakalar dünýä ykdysadyýetlerinde täze näbellilik we bulam-bujarlyk tolkunyny açdy. Fuelangyjyň bahasynyň gutulgysyz ýokarlanmagyndan başlap, altyn bahalarynyň aşaklamagyna, global inflýasiýa aladalarynyň ýokarlanmagyndan başlap, merkezi banklaryň göterim derejesini ýokarlandyrmagyna çenli, maliýe bazarlaryndaky biynjalyklyk iň ýokary derejä ýetdi. Hususan-da, ABŞ (ABŞ) bilen Eýranyň arasyndaky diplomatik gepleşikleriň garaşylmagynyň gowşaşmagy, global nebit üpjünçiligi baradaky aladalary güýçlendirip, bahalara ýokarlanýan basyşy ýokarlandyrmagy dowam etdirýär.

Brent ýagy 4 aýlyk ýokary derejededir: Global bazarlar duýduryş berýär

Halkara bazarlarynda iň köp ulanylýan Brent nebit iň barrel bahasy, soňky amallar bilen 107 dollar -dan geçdi we soňky 4 aýyň iň ýokary derejesine ýetdi. Şeýlelik bilen, 15-nji sentýabrdan bäri nebitde hasaba alnan gymmaty 22 göterime ýetdi. Ygtybarly ýer hökmünde görülýän altyn tarapynda ters şemal öwüsýär. Düýn altynyň unsiýa bahasy 4 müň 280 dollara düşse-de, 25-nji awgustdan bäri gymmat bahaly metalyň gymmaty 10 göterim hökmünde hasaba alyndy.

Eastakyn Gündogara gönükdirilen geosyýasy töwekgelçilikleriň ýokarlanmagy, nebitiň bahasynyň bu agressiw ýokarlanmagynyň esasy hereketlendiriji güýji hökmünde tapawutlanýar. Hormuz bogazynda gämi gatnaw liniýalary bilen baglanyşykly aladalar energiýa bahalaryny ýokarlandyrýar we global inflýasiýanyň hemişelik bolmagyndan gorkýar. Bu ýagdaý obligasiýa girdejisiniň düýpgöter ýokarlanmagyna sebäp bolsa-da, ABŞ-nyň Merkezi Bankynyň (Fed) inflýasiýanyň öňüni almak üçin berk pul syýasaty ädimlerini dowam etdirer diýen umyt, obligasiýalara güýçli satuw basyşyny döretdi. Ösüşler bilen ABŞ-nyň 10 ýyllyk obligasiýa göterim mukdary 5.04 göterime çenli ýokarlandy we 2007-nji ýylyň iýul aýyndan bäri iň ýokary derejä ýetdi. Karz almak we maýa goýum çykdajylary dünýä ykdysady ösüşine çynlakaý howp salýar.

uelangyç bahalary ABŞ-da we Europeewropada rekord goýýar

Energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagy ösen ýurtlarda nasos bahalarynda gönüden-göni görkezilýär. ABŞ-da bir gallon (3,785 litr) benziniň ortaça bahasy 4,32 dollara ýeten bolsa, benziniň bahasynyň ýyllyk ýokarlanmagy 35,9 göterime ýetdi. Ulag, oba hojalygy we logistika pudaklarynyň esasy ýangyjy bolan dizel bahalarynda şuňa meňzeş surat agdyklyk edýär. ABŞ-da dizeliň ortaça gallon bahasy 14-nji sentýabrda iň ýokary 6.23 dollar boldy. Dizeliň ýyllyk bahasy 68,7 göterim hasaplandy.

Europeewropanyň iň uly ykdysadyýeti bolan Germaniýada sürüjiler hem taryhy bahalar bilen ýüzbe-ýüz boldular. Superurduň hemme ýerinde Super E10 görnüşli benziniň ortaça litr bahasy taryhy derejesine ýetip, ortaça 2273 ýewro çenli ýokarlandy. Energetika krizisiniň önümçilik çykdajylaryna täsiri derrew boldy. Germaniýada lomaý nyrh görkezijisi awgust aýynda geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 6,8 göterim ýokarlandy. Bu maglumatlar 2023-nji ýylyň fewral aýyndan bäri iň ýokary ýyllyk ösüş hökmünde hasaba alyndy.

100 TL çäk we Türkiýede 212,5 million dollarlyk infrastruktura meselesi

Dünýä bazarlarynda ýüze çykan bu ýokary depgin, ýangyç bahalaryny ýurtda rekord derejä getirdi. Türkiýedäki dizeliň litr bahasy Stambulda 95 TL we Izmirde 97 TL den geçdi. Bahalaryň gysga wagtyň içinde 100 TL psihologiki çäginden ýokary bolmagy ähtimallygy, ýurt boýunça işleýän 14 müň ýangyç stansiýasynda

Bar bolan ýangyç nasoslaryndaky metrleriň köpüsi iki sanly bahalary görkezmek üçin niýetlenendir. Senagat wekillerinden alnan maglumatlara görä, Türkiye boýunça takmynan 80 müň nasosyň üçden iki bölegi üç sanly bahalary görkezip biler ýaly täzeden gözden geçirilmeli ýa-da düýbünden çalşylmaly. Bu ägirt uly tehniki özgerişiň umumy bahasy takmynan 212,5 million dollar -a ýetip biler diýlip çaklanylýar.