Net Grenlandiýa Daniýadan Trump-a çenli dynç alýar: "Satylmaýar, özygtyýarlylygymyza hormat goýuň"

Daniýanyň premýer-ministri Mette Frederiksen ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump -yň Grenlandiýany satyn almak we ABŞ-nyň goragyna goşmak baradaky aýdan sözlerine berk jogap berdi. Ankarada geçirilen 36-njy NATO döwlet we hökümet baştutanlary sammitinden öň journalistsurnalistleriň soraglaryna jogap beren Frederiksen, Grenlandiýanyň özygtyýarly hukuklarynyň ara alnyp maslahatlaşylmajakdygyny aýtdy we: "Grenlandiýa elbetde satylmaýar. Biziň hemmämiz, şol sanda ýaranlarymyz, Grenlandiýanyň halkynyň öz ykballaryny kesgitlemek hukugyna hormat goýmagyna garaşýarys"

Europeanewropanyň täzeden gurulmagyna we Ukraina goldawyna ünsi

Sammitden öň global howpsuzlyk arhitekturasy barada möhüm baha beren Daniýanyň premýer-ministri Frederiksen dünýäniň günsaýyn durnuksyz we howpsuz bir ýere öwrülýändigini aýtdy. Güýçli NATO bileleşiginiň zerurlygynyň öňküsinden has uludygyny mälim eden Frederiksen, Europeewropanyň harby kuwwatyny artdyrmalydygyny öňe sürdi. Premýer-ministr Frederiksen: "Taryhda iň güýçli ýaranlygymyz bar we biz ony şeýle saklamalydyrys. Şu gün meniň esasy habarym Europeewropany ýaraglandyrmagyň möhüm ähmiýeti."

Goranmak pudagynda transatlantik hyzmatdaşlygy güýçlendirmegiň zerurdygyny belläp, Frederiksen Ukraina-Russiýa urşuna-da ünsi çekdi. Ukrainada harby we maliýe kömeginiň artdyrylmalydygyny we Russiýa edilýän basyşyň güýçlendirilmelidigini aýdan Frederiksen: "Ukrainanyň bu söweşde ýeke-täk hukukly ýeňiji bolmagyny üpjün etmelidiris. Biziň agzybirligimiz we bilelikde durmak kararymyz öňküsinden has möhümdir"

"Grenlandiýa satylmaýar: territorial bitewiligimiz jedelsiz"

ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň strategiki ýerleşişi sebäpli Grenlandiýanyň ABŞ-nyň gözegçiliginde bolmalydygy baradaky aýdanlaryna göni jogap beren Frederiksen, Daniýa Patyşalygynyň bu meselede tutýan ornunyň gaty açykdygyny aýtdy. Trumpyň çemeleşmesini tankytlap, Frederiksen soýuzdaş döwletleriň özygtyýarly hukuklaryna hormat goýmalydygyny ýatlatdy.

Daniýanyň garaşsyz döwletdigini aýdyp, premýer-ministr Frederiksen sözüni şeýle dowam etdirdi: "Gynansagam, ABŞ-nyň prezidentiniň bu meseledäki pozisiýasy aç-açan we pozisiýamyz hemişe bolşy ýaly düşnükli. Biz özygtyýarly döwlet; her kim territorial bitewiligimize we özygtyýarlylygymyza hormat goýmaly. NATO-nyň her santimetrini, şol sanda öz territoriýamyzy goramaga taýyn"

"5-nji madda biziň iň uly kepilligimiz"

NATO-nyň köpçülikleýin goranmak ýörelgesini kadalaşdyrýan 5-nji maddasyna ygrarlydygyny gaýtalap, Frederiksen bu makalanyň ähli agza ýurtlar üçin howpsuzlyk ätiýaçlandyryşydygyny aýtdy. Howp abanýan halatynda bilelikde hereket etmek borjuny ýaranlaryna ýatlatmak bilen, premýer-ministr: "Birimizde bir zat bolup geçse, hemmeler biri-birimiziň tarapymyzda durmaly. 5-nji madda biziň ätiýaçlandyryşymyz. Häzirki wagtda Russiýanyň howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýan gündogar tarapa hem degişlidir. ABŞ-nyň 11-nji sentýabrda hüjüm edilende, Grenlandiýa üçin gorarys" -diýdi.

ABŞ-nyň NATO borçnamalaryna ygrarlydygyna şübhelenmeýändigini mälim eden Frederiksen, bu bileleşigiň Europeanewropanyň howpsuzlygy üçin aýrylmazdygyny aýtdy we agza ýurtlaryň howpsuzlygyny we transatlantik geografiýany NATO bolmazdan üpjün edip bolmajakdygyny aýtdy.

Islandiýadan Daniýa goldaw: "Grenlandiýa Grenlandiýa halkyna degişlidir"

Grenlandiýa ara alyp maslahatlaşmalary bilen baglanyşykly ýene bir möhüm söz Islandiýanyň premýer-ministri Kristrun Frostadottir -den geldi. Daniýanyň özygtyýarlylyga berýän ünsi doly goldaýan Frostadottir, "Grenlandiýa Grenlandiýanyň halkyna degişlidir. ABŞ-nyň bir bölegi bolmak islemeýär we bu meselede aç-açan düşünýärler" -diýip, diskussiýalary soňlady.

Täze agzalaryň gatnaşmagy we geçen ýylda goranyş býudjetleriniň köpelmegi bilen NATO-nyň has güýçlenendigini mälim eden Islandiýa premýer-ministri, bileleşigiň içindäki dinamikanyň üýtgändigini, ýöne köpçülikleýin güýjüň artandygyny aýtdy. Frostadottir, bileleşigiň esasan Grenlandiýa barada emeli çekişmeleriň ýerine Russiýadan gelip çykýan anyk howplara ünsi jemlemelidigini aýtdy.