Ot açyşlyk Yemenemende tamamlandy: dawa-jenjeller 5 möhüm welaýata ýaýrady

Yemenemende uzak wagtlap dowam eden dymyşlyk, günbatar kenarlaryndan başlap, ýurduň içki we gündogar bölegine ýaýran zorlukly harby işjeňlik bilen bozuldy. 4-nji sentýabrdan bäri Taiz we Hudaydah welaýatlarynda dawa-jenjel güýçlendi; Marib, Shabwa we Hadhramaut ýaly strategiki taýdan möhüm sebitlere ýaýrady. Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) ýolbaşçylygynda 2022-nji ýylyň aprelinde yglan edilen ýaraşyk şertnamasy bilen baglanyşykly birneme asuda döwür iýul we awgust aýlarynda özara hüjümler güýçlenenden soň tamamlandy. Harby çeşmeler çaknyşyklarda hökümet güýçleri we hutiler tarapyndan onlarça adamyň öldürilendigini we ýaralanandygyny habar berýärler, parahat ilatdan ölenler we täze migrasiýa tolkunlary gumanitar krizisi çuňlaşdyrýar.

Taiz we Hudaydah liniýasyndaky strategiki Bosfor göreşi

Konfliktiň merkezi bolan Taiziň günbatarynda ýerleşýän Kedha, Mekbene we Cebel Abyssinian frontlary 3-nji sentýabrdan bäri güýçli artilleriýa we raketa otlary boldy. Bu çaknyşyk tiz wagtdan Muzza etrabyna ýaýrady. Hutileriň hökümet pozisiýalaryna garşy guran hüjümlerinde 14 sany ballistik raketa we pilotsyz howa ulagy (UAV) atyldy. Hökümet güýçleri garşylykly hüjüm bilen Jebel Numany we Jebel Abyssinadaky Al-Hazzan depesiniň bir bölegini yzyna alandyklaryny habar berdiler. Bu sebit, Taizi Gyzyl deňziň kenaryndaky strategiki Muha bilen birleşdirýän esasy ugurda ýerleşýändigi üçin möhüm ähmiýete eýe. Hussiler ballistik raketa bilen transport ulgamynyň ömri gany bolan Al-Waziýa köprüsini nyşana alyp, şäheri günbatar kenardan izolirlemegi maksat edinýärler.

Gyzyl deňziň kenaryndaky Bab al-Mandeb bogazyna ýakynlygy bolan strategiki merkez, Yemenemeniň prezident geňeşiniň agzasy Tarik Muhammet Abdullah Salehiň ýolbaşçylygyndaky Milli garşylyk güýçleriniň gözegçiliginde. Muha porty, Hudaydah portuna iň möhüm söwda çykyş derwezesi alternatiwasy bolsa-da, soňky uçarman we bomba ýüklenen gämi hüjümleri sebäpli işi togtadyldy. Hökümet çeşmeleri portdaky maliýe zyýanynyň takmynan 79 million dollardygyny aýdýarlar. Hodeidanyň günortasyndaky Haýs we Jarrahi etraplarynda agdyklyk edýän Dabas dagynyň töwereginde çaknyşyklar hasam güýçlendi. Bu ýagdaý sebitden täze migrasiýa tolkunyny başlady, 57 maşgalanyň (takmynan 400 adam) Haýs, Karrahi we Cebel Ras sebitlerinden göçmegine sebäp boldy.

Energiýa ammary Marib we Şbwa çölleri alawda

Yemenemeniň merkezinde ýerleşýän we baý nebit we tebigy gaz ýataklary bolan Marib hökümet güýçleriniň iň berk berkitmelerinden biridir. Hussiler Seniýýe, Ruweýk we Sahn al-Jin harby lagerlerini we sebitdäki Harib etrabyny nyşana aldy. Bu hüjümler Jaw al-Nasim we Bilil sebitlerindäki bosgun lagerleriniň golaýynda bolup, parahat ilatdan ýitgi çekdi. Marib, ynsanperwerlik duýgurlygyna eýe, sebäbi ýurt boýunça 5 milliondan gowrak göçürilen bosgunyň 2 milliondan gowragyny kabul edýär. Hökümet bu hüjümleriň Marib, Hadramaut we Şbwa çöllerinde ýarag kontrabandasy üçin ar alyşdygyny öňe sürýär.

Nebite baý Şbwa welaýatynda harby hereket hem ýokary derejä ýetdi. Marib serhedindäki Beýhan, Aýn we Harib etraplarynyň töwereginde ýüze çykýan gapma-garşylyklar geografiki ýerleşişi sebäpli sebitiň strategiki ähmiýetini ýokarlandyrýar. Harby dartgynlyk diňe bu sebitler bilen çäklenmän, gündogar Hadramaut welaýatynyň Al-Aber harby lagerine edilen hüjümler bilen has giň sebite ýaýrady. Mundan başga-da, günorta-günbatardaky Dali welaýatlarynda, demirgazykda Cevf we merkezi böleginde Beýda welaýatlarynda özara uçar we artilleriýa hüjümleri amala aşyryldy.

Global deňiz söwdasy we sebit urşunyň töwekgelçiligi

Konfliktleriň fon iýul aýynda bolup geçen awiasiýa krizisinde. Eýranyň Goranmak ministrligi 13-nji iýulda Eýranyň Mahan howa uçarynyň Sanaa howa menziline rugsatsyz gonmagynyň öňüni almak üçin uçuş-gonuş zolagyna degdi. Bu ösüşden soň, hutiler Saud Arabystanyny günäkärlediler, "güýçlenme döwrüniň" gutarandygyny habar berdiler we Saud Arabystanyndaky Abha halkara howa menzilini we Saudi Aramco desgalaryny nyşana aldylar. Bu ýagdaý, Gyzyl deňizdäki söwda gämilerine edilen hüjümler bilen birlikde krizisi halkara derejesine çykardy.

BMG-nyň Yemenemen boýunça ýörite wekili Hans Grundberg awgust aýynda Yemenemende 2022-nji ýyldaky atyşykdan bäri ähliumumy söweş howpy bilen ýüzbe-ýüz boljakdygyny duýdurdy. Grundberg gämi gatnawyna edilýän hüjümleriň Yemenemeni sebitara dawa çekip biljekdigini duýdurdy. Bab al-Mandab bogazynyň we Gyzyl deňziň howpsuzlygyna gönüden-göni howp salýan bu täze konflikt tolkuny, global energiýa we söwda liniýalarynyň howpsuzlygyna, Yemenemeniň geljegine howp salmagyny dowam etdirýär.