Öýlerdäki gizlin duşman: öýken düwnük keselini döredýän Radon gazyndan ägä boluň

closedapyk ýerlerde ýygnanyp, adamyň saglygyna sessiz-üýnsüz howp salýan radon gazy, öýlerimiziň iň göze görünmeýän howplaryndan biri bolup durýar. Reňksiz, yssyz we tagamsyz gurluşy sebäpli duýgular bilen kesgitläp bolmaýan bu radioaktiw gaz, esasanam ýer we ýerzemin pollarynda ýygjamlaşyp, ölüm howply netijelere ýol açyp biler. Döş keselleri boýunça hünärmen Dos. Doktor Nursel Dikmen tebigy ýagdaýda ýüze çykýan radon gazynyň saglygymyza ýetirýän zyýanly täsirlerini düşündirmek bilen gaty möhüm duýduryş berdi.

Toprakdan syzýan görünmeýän howp: Radon gazy näme we ol nädip ýaýraýar?

Radon gazy, ýer gabygynda, gaýalarda we ýerasty suw çeşmelerinde tebigy ýagdaýda tapylan uran elementiniň wagtyň geçmegi bilen dargamagy sebäpli çykýan radioaktiw gazdyr. Atmosferanyň açyk meýdanlarynda örän pes derejede bolany üçin, adaty şertlerde adam saglygyna göni howp salmaýar. Şeýle-de bolsa, içerde ýagdaý düýbünden üýtgeýär. Dos. Doktor Nursel Dikmen bu mekir gazyň ýaşaýyş ýerlerimize nädip ýetip biljekdigini şeýle düşündirýär: "Radon gazy, esasanam binalaryň düýbündäki mikroskopik çatryklar, gurnama turbalarynyň geçelgeleri we ýeterlik derejede şemalladylýan ýerler arkaly gönüden-göni syzyp biler." Esasanam ýeriň iň ýakyn nokatlary bolan ýerzeminler we ýer pollary iň köp ýygnanýan ýerleriň arasynda.

Çilim çekenden soň öýken rak keselinde ikinji uly töwekgelçilik faktory

Dem almak arkaly bedene alnan radon gazy öýken dokumalarynda ýerleşýär, wagtyň geçmegi bilen döwülýär we daşky gurşawa radioaktiw bölejikler çykýar. Bu ýagdaý öýjükleriň DNK gurluşyna gönüden-göni zeper ýetirýär, gözegçiliksiz öýjükleriň köpelmegine, ýagny rak keseline sebäp bolýar. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň (BSG) maglumatlaryna ünsi çeken Dos. Doktor Dikmen, radon gazynyň çilim çekenden soň öýken rakyny döredýän ikinji möhüm faktordygyny aýtdy. Gözleglere görä, dünýädäki öýken rak keselleriniň 3 göteriminden 14 göterimine çenli radon gazy gönüden-göni jogapkärdir. Bu töwekgelçilik çilim çekýän adamlarda çalt artýar.

töwekgelçilikli toparlar: Çagalar, göwreli aýallar we demgysma näsaglary

Radonyň täsiriniň täsiri öýken ragy bilen çäklenmeýär. Dowamly bronhit we dowamly dowamly üsgülewük ýaly dem alyş keselleri hem bu gazy dem almak arkaly ýüze çykyp biler. Esasanam demgysma näsaglary radon derejesi ýokary bolan şertlerde has çalt reaksiýa bildirýärler. Duýgur toparlaryň ýagdaýyna salgylanyp, Dos. Doktor Nursel Dikmen duýduryş berdi: "Çagalar we göwreli aýallar radon gazyna aşa ejizdir. Göwrelilik döwründe radonyň köp bolmagy düwünçegiň ösmegine ýaramaz täsir edip biler. Çagalykda bu gaza duçar bolmak indiki ýyllarda öýkeniň dowamly kesellerine gapy açýar." Şeýle hem, bu diňe bir toprak hakda däl; Radon gazynyň öýe granit, daş we beton ýaly tebigy gurluşyk materiallaryndan we çuň guýy suwlaryndan getirilip bilinjekdigini ýatdan çykarmaly däldir.

Radon gazyndan goramak üçin näme edilmeli?

Radon gazynyň bardygyny görmek ýa-da onuň ysyny duýmak mümkin bolmaýandygy sebäpli, öýlerdäki ýagdaýa diňe professional ölçeg enjamlarynyň we ýörite radon synag enjamlarynyň kömegi bilen düşünip bolýar. Dos. Doktor Dikmen, aýratyn töwekgelçilikli hasaplanýan birinji gatda ýaşaýanlaryň bu ölçegleriň hökman alynmalydygyny aýtdy. Gorag usullaryna degip geçip, hünärmen jaýlary yzygiderli şemallaşdyrmagyň möhümdigini aýtdy. Mundan başga-da, geçip bolmaýan materiallar bilen binýady gurmakdaky çatryklary bejermek, sanitar geçelgelerini ýapmak we jaýyň içinde guýy suwy ulanylsa degişli bejeriş we howa çalşygy ulgamlaryny birleşdirmek radon gazynyň täsirini azaltmagyň iň täsirli usullaryndan biridir.