Senagatda ýaşyl öwrülişik gutulgysyz: COP31-den öň möhüm duýduryşlar we maksatlar

Taraplaryň 31-nji konferensiýasyna (COP31) Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasyna noýabr aýynda Türkiýe tarapyndan ýer eýeçiliginde geçiriljek taýynlyk dowam edýärkä, "ýaşyl senagatlaşma" sammitiň iň möhüm mowzuklaryndan biri bolup durýar. COP31 Hereket gün tertibinde ileri tutulýan 10 mowzugyň arasynda ýerleşdirilen ýaşyl senagatlaşma, senagat pudagyny az uglerod önümçiligine geçirmegi we daşky gurşawa ýetirilen zyýany azaltmagy maksat edinýär. Bu nukdaýnazardan, önümçilik we önümçilik pudaklarynda tegelek materiallaryň ulanylyşyny 2035-nji ýyla çenli azyndan 15 göterime çenli ýokarlandyrmak meýilleşdirilýär.

Global zyňyndylaryň ýarysy senagatdan gelýär

greenaşyl senagatlaşmagyň diňe bir daşky gurşaw syýasaty bolman, eýsem dünýä ykdysadyýetiniň merkezinde, Eastakyn Gündogar Tehniki Uniwersitetiniň (METU) Ykdysadyýet we dolandyryş ylymlary fakultetiniň, Ykdysadyýet bölüminiň mugallymy we Howa merkeziniň direktorlar geňeşiniň agzasydygyny görkezmek Prof. Doktor Wlad n üýtgeşmeleriň gutulgysyzdygyna ünsi çekdi. Woywoda, senagat pudagynyň global zyňyndylarda göni we gytaklaýyn paýynyň gaty ýokarydygyny belläp, gazylyp alynýan ýangyç endikleri sebäpli bu pudagyň her ýyl parnik gazlarynyň takmynan 21 göterimine we elektrik energiýasynyň sarp edilmegi bilen takmynan 30 göterime jogapkärdigini aýtdy. Bu maglumatlar önümçilik prosesleriniň düýbünden täzeden işlenmelidigini aç-açan görkezýär.

Geosyýasy bäsdeşlik we ýaşyl senagat syýasatlary

greenaşyl öwrülişigiň çäkleri diňe howanyň üýtgemegi bilen çäklenmeýär; Şeýle hem howanyň we suwuň hapalanmagy, tebigy baýlyklaryň tükenmegi, möhüm minerallaryň aşa köp ulanylmagy, ýerleriň zaýalanmagy we howply galyndylary dolandyrmak ýaly köp ölçegli meseleleri öz içine alýar. Woywoda, dünýä ykdysadyýetiniň 2008-2009-njy ýyllardaky maliýe krizisinden bäri pes ösüş we öndürijilik päsgelçilikleri ýaly gurluş krizisleri bilen göreşýändigini aýtdy; ABŞ-nyň inflýasiýany azaltmak kanuny (IRA), Unionewropa Bileleşiginiň Greenaşyl şertnamasy we Hytaýyň 1 + N strategiýasy ýaly hereketleriň ýaşyl öwrülişigi işjeň senagat syýasatyna öwürendigini aýtdy. Bu ýagdaý howa syýasatlaryny gönüden-göni söwda syýasatlaryna we geosyýasy bäsdeşlik elementlerine öwürýär.

Türkiýe üçin möhüm synag: Serhet uglerodyny kadalaşdyrmak

Woywoda Türkiyewropa Bileleşigi bilen bolan güýçli söwda gatnaşyklary sebäpli Türkiýe bu prosesiň gönüden-göni täsir etjekdigini mälim etdi we ýaşyl senagatlaşmagyň diňe bir Türkiýe üçin ekologiýa saýlawy bolman, eýsem barlyk üçin ykdysady göreşdigini hem aýtdy. TheB tarapyndan girizilen serhet uglerodyny kadalaşdyrmak mehanizmi (SKDM); Sement, demir we polat, alýumin, dökün, elektrik we wodorod ýaly ýokary zyňyndy pudaklary nyşana alýar. Türkiye uglerodyň intensiwligi EUB-den ortaça ýokary, esasanam sement, alýumin we himiýa pudaklarynda çynlakaý kemçilik döredýär. SKDM-iň getirjek çykdajy ýüküniň üpjünçilik zynjyrynyň üsti bilen öndürijilere öz beýanyny tapjakdygyny mälim eden Woywoda, bu ýagdaýyň eksport ýitgileri, iş üpjünçiligi we bäsdeşlik ukybynyň peselmegi ýaly töwekgelçilikleri döredip biljekdigini duýdurdy.

Maliýe we beton maksatlar COP31

COW31-iň prezidenti Murat Kurumyň Bonn howa konferensiýasynda yglan eden maksatlaryna salgylanyp, Woywoda 2035-nji ýyla çenli tegelek materiallaryň ulanylyşyny 15 göterim we 35 göterim elektrikleşdirmek ýaly anyk borçnamalaryň ähmiýetine ünsi çekdi. Woywoda “Bakuwdan 20 milliard dollara çenli“ 1 karta ”meýilnamasyna goşuldy. Bakuwda kabul edilen we amaly dolandyryşy COP31-e geçirilen Täze Kollektiw mukdar nyşany (NCQG) aýgytly bolar.