Ysraýylyň harby strategiýalarynda Palantiriň emeli intellekt tehnologiýalary

2024-nji ýylyň ýanwar aýynda ABŞ-da ýerleşýän maglumat seljeriş ägirdi bolan Palantir , Ysraýylyň harby güýçlerine hödürleýän emeli intellekte esaslanýan hyzmatlary bilen ünsleri özüne çekdi. Kompaniýa nyşany anyklamaga we maglumatlary seljermäge gönükdirilen emeli intellektli çözgütler bilen Ysraýylyň harby operasiýalaryna goşant goşdy we bu tehnologiýalaryň Gaza, Eýran we Liwandaky dürli harby operasiýalarda ulanylandygy barada öňe sürüldi.

Ysraýyl bilen strategik hyzmatdaşlyk

“Anadolu” agentliginiň (AA) “Tehnokratiýa we Tehnofaşizm” atly hasabatynda “Palantir” kompaniýasynyň goranmak senagatyndaky orny we onuň Ysraýyl goşuny bilen hyzmatdaşlygy jikme-jik seljerilýär. Ysraýylyň Goranmak ministrligi bilen geçirilen gepleşiklerden soň, “Palantir” kompaniýasynyň strategik hyzmatdaşlygyň çäginde Ysraýyl goşunyna emeli intellekt esasynda tehnologik goldaw berjekdigi yglan edildi. Şeýle-de bolsa, bu hyzmatdaşlygyň gerimi we berilýän hyzmatlaryň jikme-jiklikleri barada resmi beýanat berilmedi.

Palantiriň Goranmak pudagyndaky roly

“Palantir” maglumat esasly aň-bilim çözgütlerini işläp düzmek üçin süni intellekt tehnologiýalaryny işjeň ulanmak arkaly goranmak senagatyndaky ornuny berkidýär. “Gotham”, “Süni intellekt platformasy (AIP)”, “Foundry” we “Skykit” ýaly ulgamlar bilen kompaniýa harby operasiýalarda maglumatlary integrasiýa etmäge we aň-bilim seljermesine ukyply programma üpjünçiligini hödürleýär. Bu ösen ulgamlar uly dil modellerini operasiýa ulgamlaryna birleşdirýär we meýdanda ykjam maglumatlary ýygnamaga we işlemäge mümkinçilik berýär.

ABŞ bilen bilelikdäki taslamalar

“Palantir” 2025-nji ýylda ABŞ-nyň harby güýçleri bilen 10 milliard dollarlyk uly ylalaşyga gol çekip, ABŞ-nyň Goranmak ministrliginiň (Pentagon) “Maven” nyşanalary kesgitlemek maksatnamasynda esasy hyzmatdaş boldy. Kompaniýa şeýle hem “TITAN” maksatnamasynyň çäginde täze nesil aňtaw stansiýasyny işläp düzýär we “Army Vantage” platformasy bilen ABŞ-nyň harby güýçleriniň maglumatlaryna we emeli intellekt esasly karar kabul etmek proseslerini çaltlaşdyrýar.

Ysraýylda islegiň artmagy

“Palantir” kompaniýasynyň esaslandyryjylary Aleks Karp we Piter Til 2024-nji ýylyň ýanwarynda Tel-Awiwde geçirilen direktorlar geňeşiniň mejlisinde Ysraýylyň prezidenti Isaak Herzog bilen duşuşdylar. Ysraýylda geçirilen metbugat ýygnagynda Karp kompaniýanyň hyzmatlaryna bolan islegiň artýandygy barada gürrüň berdi we olaryň häzirki wagtda 2023-nji ýylyň 7-nji oktýabryndan öň hödürlenenlerden tapawutly çözgütleri hödürleýändigini belledi. “Men Ysraýyly ähli tarapdan goldaýandygyma buýsanýaryn” diýip, Karp kompaniýanyň Ysraýyla ygrarlylygyny nygtap aýtdy.

Jedelli ulanyşlar we talaplar

"Biznes we adam hukuklary boýunça serişdeler merkezi" atly halkara guramasy Palantir kompaniýasynyň Ysraýylyň harby güýçlerine berlen tehnologiýasynyň Gazadaky hüjümlerde ulanylandygyny mälim etdi. Kompaniýa bu aýyplamalary ret edip, öz işiniň ABŞ-nyň ýaranlarynyň global goldawyna laýyk gelýändigini öňe sürdi. Maýkl Steýnbergeriň "Jülgedäki filosof: Aleks Karp, Palantir we gözegçilik döwletiniň ösmegi" atly kitabynda hem Palantir tehnologiýalarynyň Ysraýylyň Liwandaky Hizbulla garşy operasiýalarynda ulanylandygy agzalýar.

Süni intellekt we harby strategiýalar

“Washington Post” gazetiniň habarynda Pentagonyň Eýrana garşy hüjümleri meýilleşdirmekde “Anthropic” kompaniýasynyň “Claude” modelini we “Palantir” kompaniýasynyň “Maven Intelligent System” ulgamyny ulanandygy aýdylýar. Bu ulgamlar Eýrandaky mümkin bolan nyşanalary kesgitlemek we ýerleşýän ýer barada maglumat bermek üçin öňdebaryjy emeli intellekt tehnologiýalaryny ulandy. Şol bir ulgamyň Wenesuelanyň prezidenti Nikolas Madurony ABŞ-na getirmek üçin harby operasiýada ulanylandygy habar berilýär.

Ysraýylyň tehnologiýa infrastrukturasy

2025-nji ýylda “Microsoft”-yň 50 ýyllygy mynasybetli geçirilen çärede “Palantir”-iň Ysraýyl bilen hyzmatdaşlygyna garşy çykan Ibtihal Abousaad AA-a beren beýanatynda “Palantir”-iň maglumat seljeriş ulgamlarynyň Ysraýyl goşunynyň operasiýalarynda möhüm rol oýnaýandygyny aýtdy. Abousaad bu tehnologiýalaryň Gazadaky genosidde ulanylandygyny aýtdy we sosial media maglumatlarynyň Ysraýyl tarapyndan nähili ýygnalýandygyny düşündirdi.

Emeli intellekt we adam hukuklary

Stokgolm Halkara Parahatçylyk Barlaglary Institutynyň (SIPRI) emeli intellekt dolandyryş boýunça bilermeni Laura Bruun çaknyşyk zolaklarynda emeli intellektiň ulanylmagynyň söweşiň häsiýetini, esasanam nyşanalary kesgitlemekde tizlik we möçber babatda düýpli üýtgedendigini aýtdy. Bruun bu tehnologiýalaryň adam hukuklary üçin çynlakaý howp döredýändigini we şahsy durmuşyň bozulmagyna getirip biljekdigini belledi. Ol döwletleriň emeli intellektini etik we jogapkärçilikli ulanmalydygyny nygtap, bu ugurda aýdyň görkezmeleriň ýokdugyny nygtady.

Söweş meýdanynda emeli intellekt tehnologiýalarynyň ulanylmagy adamlaryň sebäp bolýan ýalňyşlyklaryndan tapawutly töwekgelçilikleri döredip biler, bu bolsa jogapkärçiligiň döwletleriň üstüne düşýändigini aňladýar. Bruun çaknyşyk zolagyndaky meseleleriň emeli intellektden gelip çykýandygyny ýa-da çykmaýandygyny kesgitlemekdäki kynçylyklara ünsi çekdi we bu tehnologiýanyň abstrakt tebigatynyň ýalňyşlyklaryň çeşmesini anyklamagy kynlaşdyrýandygyny belledi.

Geljekde, emeli intellektiň söweş meýdanynda nähili ulanyljakdygy we şeýle ulanmagyň kanuny we ahlak jogapkärçilikleri barada has aýdyň çarçuwa gerek. Häzirki wagtda döwletleriň emeli intellektiň kanuny we jogapkärli usulda nähili ulanylmalydygy barada aýdyň kesgitlenen amaly ädimler ýok.