Pari Parisden gelen erbet habar: Türkiýanyň 1,4 milliard dollarlyk nebit jerimesine garşylygy ret edildi

Yrak-Türkiye çig nebit turbageçirijisiniň üsti bilen nebit iberilmegi bilen baglanyşykly halkara arbitra case işinde Türkiýany sarsdyrjak bir ösüş boldy. Pari Parisiň Apellyasiýa kazyýeti Türkiýä garşy 1 milliard 471 million dollar (69,14 milliard TL) ägirt uly kompensasiýa kararyny ýatyrmak baradaky arzany ret etdi. Kararyň gutarmagy bilen Türkiye bu býudjeti tölemek bilen ýüzbe-ýüz bolandygy mälim edildi. Ösüşi halka mälim eden CHP Zonguldakyň orunbasary Deniz avawuzylmaz, hökümetiň kanuny hereketleriniň netijesizdigini aýtdy.

2014-2018-nji ýyllary öz içine alýan rugsatsyz iberiş krizisi

Bu işiň taryhy Türkiýeniň 2014-nji ýylyň 21-nji maýyndan 2018-nji ýylyň 30-njy sentýabryna çenli Yrak-Türkiýe çig nebit turbageçirijisini ulanmagyna esaslanýar. Aýdylyşyna görä, bu döwürde Türkiýe Yrak merkezi hökümetiniň razylygy bolmazdan Yrak nebitini daşapdyr we Yragyň resmi bazarynda kesgitlenen bu bahany satmak üçin teklip edipdir. Bu wakalardan soň açylan kazyýet işinde Halkara Arbitra Court Kazyýeti 2023-nji ýylyň 13-nji fewralynda Türkiýany günäkär hasaplady we 1 milliard 471 million dollar arassa kompensasiýa tölemäge höküm etdi. Adalat we Galkynyş hökümetiniň bu karary ýatyrmak üçin Pari Parisiň Apellyasiýa kazyýetine getiren garşylyk kazyýeti hem soňky karar bilen ret edildi.

Göterim ýükli jemi hasap 3 milliard dollardan geçip biler

Kararyň maliýe tarapyna baha bermek bilen, BOTAŞ Gaz satyn alyş bölüminiň öňki başlygy Ali Arif Aktürk tölenmeli mukdaryň diňe esasy mukdar bilen çäklenmejekdigini aýtdy. Aktürk, toplanan göterimleriň goşulmagy bilen Türkiýanyň egnindäki umumy maliýe ýüküniň 3 milliard dollar çäginden geçip biljekdigini öňe sürdi. CHP-den Deniz avawuzylmaz sosial media hasabynda beren beýanatynda "1 milliard 471 million dollar jerime tölemek üçin sanalmaga başlandy. Bu ägirt uly jerime mukdary Taýyp Erdoganyň we AKP-iň degişli ýolbaşçylarynyň emläklerinden ýygnalmaly" we kanun taslamasynyň halka berilmeli däldigini öňe sürdi.

Täze jeza we sanksiýalar gelýärmi?

Energetika hünärmeni Necdet Pamir bu işiň kanuny esaslaryna baha berdi we Türkiýanyň bu iş üçin jezalandyrylmagynyň gutulgysyz netijedigini aýtdy. Geçirilen geleşikleriň Yragyň konstitusiýasyna we iki ýurduň arasynda bar bolan nebit geçiriji şertnamasyna aç-açan ters gelýändigini mälim eden Pamir, has uly howp meselesine ünsi çekdi. Kazyýetiň karary diňe 2014-2018-nji ýyllary öz içine alýar diýip, Pamir şuňa meňzeş ýük daşamak we satmak amallarynyň 2018-nji ýyldan soňam dowam edendigini we bu ýagdaýyň Türkiýe täze sanksiýalar we goşmaça kompensasiýa kazyýetleri bilen ýüzbe-ýüz bolup biljekdigini aýtdy. Şeýle hem, bu arbitra process işiniň we taraplaryň arasyndaky diplomatik gepleşikleriň Yrak-Türkiýe nebit turbageçirijisi şertnamasynyň şu ýyl bir ýyl uzaldylmagynyň aňyrsynda bolup biljekdigini, geçen ýyl uzaldylmajakdygy aýdylýar.