Russiýada bank krizisi gelýär: 86 maliýe ägirtiniň balans hasabaty gyzyl duýduryş berýär

Russiýanyň maliýe bazarlary dartgynly döwri başdan geçirýär. Russiýanyň Merkezi Banky tarapyndan yglan edilen iň soňky maglumatlar ýurtdaky karz edaralarynyň çynlakaý maliýe kynçylyklaryna sezewar bolýandygyny görkezdi. 2026-njy ýylyň ilkinji alty aýynda ýurtdaky karz edaralarynyň 24,5 göterimi balans döwrüni ýitgiler bilen ýapdy. Lossesitgiler çekýän guramalaryň sany ýylyň başyndan bäri ep-esli artyp, 86-a ýeten bolsa, bu edaralaryň 65-si gönüden-göni banklardy. Pudagyň dowamynda hasaba alnan umumy ýitginiň takmynan 90,2 milliard rubla ýetendigi habar berildi.

Kiçi we sebit banklary uly töwekgelçilikde

“Izwestiýa” gazetiniň derňewine görä, bu maliýe ýitgisi esasanam kiçi we sebit banklarynda çuňlaşýar. Interestokary göterimleriň agdyklyk edýän döwründe müşderilerine ýokary çykdajyly goýum göterimlerini hödürlemek arkaly serişdeleri toplan bu guramalar, Merkezi Bankyň göterim derejesini peseltmek prosesine geçmegi bilen girdeji-çykdajy deňsizligine sezewar boldy. Karz girdejilerini depozit çykdajylary bilen deň depginde deňeşdirip bilmeýän kiçi banklar, kynçylykly karzlaryň köpelmegi sebäpli bir burça ýapyşýarlar.

Kompaniýalara berlen karzlardaky yzyna gaýtaryp bolmajak ýa-da gijikdirilen bergileriň derejesi, 2025-nji ýylyň soňky çärýeginde 11 göterimden geçdi we duýduryş berdi. Bu görkeziji, geçen ýyl taryhy taýdan ýaramazlaşandygyny görkezýän 5,8 göterim derejesini iki esse ýokarlandyrdy. Bu negatiw ýagdaý sebäpli banklar şübheli algylar üçin has ýokary düzgünleri döretmäge mejbur bolýarlar we bu olaryň girdeji derejesini gönüden-göni pese gaçyrýar.

Suwuklyk dyknyşygy 2022-nji ýylyň mart aýyndan soň iň ýokary derejededir

Russiýanyň bank pudagyna howp salýan başga bir möhüm element, ulgamdaky likwidlik defisitidir. Awgust aýynyň ortalarynda bank ulgamynda likwidligiň umumy defisiti 2,7 trillion rubla ýetdi, bu 2022-nji ýylyň mart aýyndan bäri Russiýa-Ukraina söweşiniň başlanan döwri bolan iň ýokary dereje.

Uly maliýe gatnaşyjylary tarapyndan hödürlenýän amatly goýum we karz göterimleri bilen bäsleşmekde kynçylyk çekýän ýerli we kiçi banklar, täze karz mukdaryny döretmek bilen çäkli müşderi bukjalary sebäpli azalýan girdejileriniň öwezini dolup bilmeýärler. Bu ýagdaý, uly oýunçylaryň peýdasyna pudakdaky maýa konsentrasiýasyny üýtgedýän hem bolsa, kiçileriň ýaşamagyny kynlaşdyrýar.

Merkezi bank optimizmini saklaýarka, pudakdaky birleşmeler gapynyň agzynda

Bu negatiw ösüşleriň hemmesine garamazdan, Russiýanyň Merkezi Banky pudagyň umumy dünýägaraýşynyň henizem durnukly we durnuklydygyny öňe sürýär. Düzgünleşdiriji 2026-njy ýylyň ahyrynda pudagyň umumy arassa girdejisiniň 3,9 bilen 4,4 trillion rubl aralygynda boljakdygyny çaklaýar.

Şeýle-de bolsa, garaşsyz maliýe hünärmenleri kiçi banklaryň ýakyn wagtda birleşmek we satyn almak (M&A) amallary arkaly bazardan çykmagynyň gutulgysyzdygyny nygtaýarlar. Hususan-da, 2028-nji ýyldan güýje girmegi meýilleşdirilýän iň pes maýa talaplary kiçi we sebit banklaryny iş modellerini düýpgöter üýtgetmäge ýa-da iri maliýe ägirtleri bilen birleşmek arkaly emläklerini goramaga mejbur eder.