Sakarya döwlet agdarylyşygy synanyşygynda gutarnykly karar: 144 günäkärlenýän üçin türme tussaglygy

15-nji iýulda Türkiýanyň soňky taryhynda gara yz galdyran dönüklik synanyşygynyň Sakarya aýagy bilen baglanyşykly kazyýet işi tamamlandy. Sakarya 2-nji Criminalokary Jenaýat Kazyýetinde 224 aýyplanýanyň sud edilen ägirt uly işinde, adalat ýerine ýetirilende jemleýji balans aýdyň boldy. 2017-nji ýylyň aprelinde başlanan we 2024-nji ýylyň ýanwarynda tamamlanan uzak wagtlap dowam eden synag marafonynyň netijesinde döwlet agdarylyşygy synanyşygyna gatnaşan ýokary derejeli esgerler we şahsyýetler bilen birlikde jemi 144 günäkärlenýän agyr türme tussaglygyna höküm edildi.

Taryhy synag prosesi Ferizlide başlaýar

Sakarýadaky Fetullah Terrorçylyk Guramasynyň (FETO) agdarlyşyk synanyşygy bilen baglanyşykly işlerine ünsi jemleýän kazyýet işi 2017-nji ýylyň 3-nji aprelinde başlandy. Ferizli etrabynda bu iş üçin ýörite taýýarlanan gowy gatnaşan kazyýet zalynda geçirilen kazyýet işinde 224 aýyplanýan ilki kazyýete çykdy. Kazyýet diňlenşigi mahalynda kazyýet mejlisine täsir etjek möhüm kararlar berildi. Bu kontekstde terrorçylyk guramasynyň ýolbaşçysy Fetullah Gülen baradaky faýly Ankara 17-nji Criminalokary Kazyýetinde birleşdirmek we FETO-nyň "TAF ymamy" Adil Öksüz bilen Ankara 4-nji Criminalokary Jenaýat Kazyýetinde esasy kazyýet işi bilen birleşdirmek we degişli kazyýetlere ibermek karary berildi.

Başlangyç karar, Courtokary kazyýet işi we kazyýet kararlary

Sakarya 2-nji Criminalokary Kazyýeti ilkinji kararyny 2018-nji ýylyň 15-nji awgustynda yglan etdi. Kazyýet bu hereketde birinji günäkärlenýän 1-nji motorly pyýada goşun brigadasynyň serkerdebaşysynyň orunbasary polkownik Uğur Koşkuna "konstitusiýa düzgünini ýatyrmak synanyşygy" sebäpli ömürlik türme tussaglygyny agyrlaşdyrdy. Şeýle hem Koşkun 13 pidany "bilkastlaýyn öldürmäge synanyşandygy" üçin 95 ýyl, 7 aý 15 gün azatlykdan mahrum edildi we "ýaragly terror guramasyna ýolbaşçylyk edenligi" üçin 15 ýyl azatlykdan mahrum edildi. Öňki Merkezi serkerde polkownigi Ahmet Üzer hem agyrlaşdyrylan ömürlik, 13 pida üçin 95 ýyl 7 aý 15 gün azatlykdan mahrum etmek, umumy howpsuzlyga howp abanandygy üçin 1 ýyl azatlykdan mahrum etmek we bir gurama agza bolmak üçin 6 ýyl azatlykdan mahrum edildi. Öňki işgär polkownik Bahri Gürhan agdarlyşyk synanyşygyna kömek edenligi üçin 12 ýyl 6 aý azatlykdan mahrum edildi we bir guramanyň agzasy bolany üçin 3 ýyl 9 aý azatlykdan mahrum edildi. Kazyýet beýleki günäkärlenýänleriň 49-syny 12 ýyl 6 aý azatlykdan mahrum etdi we 164 aýyplanýany aklamak bilen 5 ýyl 13 ýyl 4 aý azatlykdan mahrum etdi. Ot açýan ýarag ulanyp umumy howpsuzlyga howp abanýan 9 günäkär 5 aý azatlykdan mahrum edildi we hökümiň yglan edilmegi yza süýşürildi.

Apellyokary kazyýetiň 3-nji jenaýat palatasy kararyň şikaýaty bilen faýly gözden geçiren Uğur Koşkun we Ahmet Üzeriň ömürlik azatlykdan mahrum etmek jezasyny tassyklady. Şeýle-de bolsa, courtokary kazyýet käbir günäkärlenýänleriň aklanmagy we iş kesilmegi baradaky kararlary ýatyrdy we faýly ýerli kazyýete iberdi. Şeýle hem Courtokary Kazyýet Koşkuna we Üzere "bir gurama ýolbaşçylyk etmek we agza bolmak" jenaýatlary üçin "konstitusiýa tertibini agdarmak synanyşygynyň" esasy jenaýatynyň eýýäm ýüze çykandygy sebäpli "jeza bermek zerurlygy ýok" diýen karary ýatyrdy. Koşkun we Üzer üçin "bilkastlaýyn adam öldürmek synanyşygy" üçin 95 ýyl, 7 aý 15 gün azatlykdan mahrum etmek jezasy gutardy.

gaýtadan seredilende kartoçkalar gaýtadan işledildi

Courtokary Kazyýetiň kararyndan soň geçirilen gaýtadan geçirilen kazyýet işinde jemi 138 günäkärlenýän üçin ilkinji kazyýetde çykarylan kararlar üýtgedildi. 2024-nji ýylyň 3-nji ýanwarynda yglan edilen täze karar bilen jerimeler üýtgedildi. Kazyýet ozal aklanan 61 aýyplanýany "konstitusiýa tertibini agdarmak synanyşygynda kömek edenligi" üçin 12 ýyl 6 aý azatlykdan mahrum etdi. Ilkinji kazyýetde aklanan 24 günäkär we kömek edenligi üçin öň tussag edilen 52 günäkär bu gezek "konstitusiýa tertibini agdarmak synanyşygy" sebäpli ömürlik azatlykdan mahrum edildi. Kazyýet diňlenişiginde 73 aýyplanýan ömürlik azatlykdan mahrum edildi, 1 aýyplanýan bir guramanyň agzasy bolany üçin 6 ýyl 3 aý azatlykdan mahrum edildi. Gaçýan 6 günäkärlenýäniň 3-si kazyýet işinde tutulyp, ömürlik azatlykdan mahrum edildi; Ölen 1 günäkärlenýäniň we galan 3 gaçgak aýyplanýanyň faýllary aýryldy.

Sevenedi ýyllyk ägirt uly işiň umumy balansy

2017-nji ýylyň aprel aýyndan 2024-nji ýylyň ýanwaryna çenli dowam edýän 7 ýyllyk kazyýet işiniň ahyrynda 224 günäkärlenýän ägirt uly işde jemi 144 günäkärlenýän dürli türme tussaglygyna höküm edildi. Umumy balans hasabatyna görä, 2 günäkärlenýän agyr ömürlik azatlykdan mahrum edildi we 76 konstitusiýa "konstitusiýa tertibini agdarmak synanyşygy" jenaýaty üçin ömürlik azatlykdan mahrum edildi. 64 konstitusiýa "konstitusiýa tertibini agdarmak synanyşygyna kömek etmek" jenaýaty üçin 12 ýyl 6 aý azatlykdan mahrum edilipdi, 2 günäkärlenýän bolsa "ýaragly terror guramasynyň agzasy" jenaýaty üçin 6 ýyl 3 aý azatlykdan mahrum edildi. Jemi 75 günäkärlenýän, şol sanda bir guramanyň agzasy bolmagy üçin azatlykdan mahrum edilen 1 günäkärlenýän agdarlyşyk synanyşygynda aýyplandy. Jemi 6 günäkärlenýäniň, şol sanda baştutan Fetullah Gülen, gaçgak ymam Adil Öksüz, tussag etmek kararyna garaşylýan 3 günäkärlenýän we 1 ölen aýyplanýan ýaly faýllar esasy işden aýryldy.