Saud Arabystanynyň Gündogar-Günbatar nebit turbageçirijisi togtadyldy: Global energiýa bazarlarynda üpjünçilik duýduryşy

Saud Arabystany 10-njy sentýabrda Yraga edilen hüjümlerden soň ätiýaçlyk çäresi hökmünde möhüm Gündogar-Günbatar Nebit turbageçirijisini ýapdy. Saud Arabystanynyň resmi habar gullugy SPA-nyň Energetika ministrliginiň işgärlerine esaslanýan maglumatyna görä, adatdan daşary ýagdaýlar we tehniki toparlar sebitde howpsuzlygy üpjün etmek we zyýany bahalandyrmak boýunça gözleg işlerini alyp barýarlar. Ministrlik turbageçirijä we birikdirilen nasos stansiýalaryna edilen hüjümleriň derejesi we liniýanyň näçe wagtlap ýapyljakdygy barada resmi beýanat bermedi.

Nebitiň strategiki ähmiýeti we Hormuz bogazynyň alternatiwasy

Jemgyýetçilik nebit kompaniýasy Saudi Aramco tarapyndan dolandyrylýan "Benzin" diýlip hem atlandyrylýan Gündogar-Günbatar Nebit Turbageçirijisi, ýurduň gündogaryndaky baý nebit ýataklarynyň merkezi bolan Abkaýk sebitinden Gyzyl deňziň kenaryndaky strategiki Yanbu portuna çenli takmynan 1200 kilometre çenli uzalýar. Saud Arabystanynyň çäginde ýerleşýän bu ägirt uly liniýa, ýurduň gündogaryndaky önümçilik merkezlerinden çykarylýan çig nebiti günbatar kenarýakasyndaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlara we eksport desgalaryna howpsuz daşamak üçin niýetlenendir.

Benzin diňe bir Saud Arabystany üçin transport liniýasy bolman, eýsem global nebit iberilişiniň iň duýgur nokady bolan Hormuz bogazyndan geçýän möhüm alternatiw ugurdyr. Bu setiriň ähmiýeti, esasanam ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky sebit dartgynlygy Hormuz bogazynda deňiz gatnawyna howp salýan döwürlerde has-da ýokarlanýar. Aslynda, 2026-njy ýylda Hormuz bogazynda deňiz gatnawy azalanda, liniýany duruzmak ýerli energiýa zyýanyndan başga global energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyny sarsdyryp biljek ösüş hasaplanýar.

Günde 7 million barrele barabar uly kuwwat töwekgelçilikde

Saud Arabystanynyň Energetika ministrligi 2026-njy ýylyň 12-nji aprelinde beren beýanatynda Gündogar-Günbatar Nebit turbageçirijisiniň doly nasos kuwwatynyň günde takmynan 7 million barrele ýetendigini habar berdi. Bu beýanat, nasos stansiýalarynyň birini nyşana alýan we günde 700 müň barrele çenli wagtlaýyn kuwwat ýitmegine sebäp bolan başga bir hüjümden soň edildi. Zyýan gysga wagtyň içinde abatlandy we doly kuwwaty dikeldildi.

Saudi Aramco, 2026-njy ýylyň birinji çärýeginiň maliýe netijelerini paýlaşanda, günbatar kenarýaka üpjünçilik we eksport amallaryny goldamak üçin liniýanyň iş kuwwatynyň günde 7 million barrele çenli ýokarlanandygyny tassyklady. Kompaniýanyň maglumatlaryna görä, günbatar kenarýakasyndaky ýerli nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryň isleglerini kanagatlandyrmak üçin bu kuwwatlyk günde takmynan 2 million barrel bölünip berilýär. Galan teoretiki kuwwaty 5 million barrele eksport we beýleki alternatiw ugurlar üçin saklanýar.

Global bazarlara täsiri we iberiş maglumatlarynyň tapawudy

Çyzygyň ýapylmagy bilen millionlarça barrel nebit dünýä bazarlaryndan ýitip biler diýlip çaklanylýar. Şeýle-de bolsa, iberiş maglumatlary günbatar kenarlaryndan hakyky akymlaryň çyzygyň iň ýokary kuwwatyndan pesdigini görkezýär. Global energiýa we deňiz transport analiz firmasy “Vortexa” -yň maglumatlaryna görä, sentýabryň başynda buanbuda ýükler takmynan 3,7 million barrele çenli ýokarlandy. Bu mukdar awgust aýynda günde 3,2 million barrel derejesinde boldy.

Kpler, başga bir möhüm maglumat we derňew guramasy sentýabr aýynda ýükleri günde takmynan 2,9 million barrele çenli hasaplady, awgust aýynda bolsa ýükleri takmynan 1,5 million barrele ýazdy. Iki edaranyň tanker yzarlaýyş usullarynyň tapawudy sanlarda görkezilse-de, iki maglumat toplumy hakyky iberilişiň 7 million barrele çenli teoretiki çäkden pesdigini aýdyň görkezýär.

ABŞ-nyň Energetika Maglumat Dolandyryşy (EIA) Gündogar-Günbatar Nebit Turbageçirijisine tarap hereketiň Gyzyl deňziň üsti bilen nebit akymyny artdyrandygyny, emma Hormuz bogazyndan geçýän nebitiň mukdarynyň 2025-nji ýylyň ahyryna garanyňda ep-esli azalandygyny görkezdi. Gyzyl deňziň we Babulmandebiň töweregindäki geosyýasy töwekgelçiliklere garamazdan, bu turbageçiriji Riýad administrasiýasynyň dünýä bazaryndaky nebiti üpjün etmegini dowam etdirýär. Energetika ministrligi entek 10-njy sentýabrda bolup geçen soňky hüjümler bilen baglanyşykly potensialy ýitirmek ýa-da abatlamak tertibini paýlaşmady.