Yrakdan ullakan energiýa hereketi: Türkiye we Siriýa arkaly täze nebit geçiriji kampaniýasy

Kartlar global energiýa koridorlarynda gaýtadan paýlanylýarka, Yrak administrasiýasy Hormuz bogazyndaky çuňňur krizise we dowam edýän gabaw howpuna garşy strategiki ädim ätýär. Economyurduň ykdysadyýetiniň esasy gany bolan nebit eksportyny üpjün etmek üçin Bagdadyň administrasiýasy demirgazyga we günbatara tarap öwrüldi we Türkiýede we Siriýada Ortaýer deňziniň portlaryna çenli uzaljak täze nebit turbalarynyň gurluşygyny çaltlaşdyrdy.

Hormuz krizisine garşy strategiki Ortaýer deňzi ýoly

Yragyň günortasyndaky baý ätiýaçlyklary we Kirkuk sebitleri bilen Basra dan başlajak täze liniýa taslamasy, Türkiýanyň Jeýhan porty bilen Siriýanyň Tartus we Latakiýa şäherleriniň arasynda strategiki nokatda ýerleşýän Baniýas porty nyşana alýar. Meýilleşdirilen ägirt taslamanyň indiki tapgyrynda bu ýoluň Iordaniýanyň Gyzyl deňziniň kenaryndaky port şäheri Aqaba çenli uzalmagy göz öňünde tutulýar. Yragyň nebit ministri Besim Muhammet Hüdeýir resmi habar gullugy INA -a beren beýanatynda bu turbageçirijiniň tehniki-ykdysady esaslandyryş işleriniň düýpli dowam etdirilýändigini aýtdy. Hüdeýir, Yrak nebitiniň dünýä bazarlaryna päsgelçiliksiz ýetip biljekdigi üçin anyk we kesgitli eksport strategiýasynyň bardygyny aýtdy.

Ykdysady baglylyk we alternatiw eksport kanallarynyň ähmiýeti

Yragyň ykdysadyýeti, bütinleý diýen ýaly nebit söwdasy bilen baglanyşykly gurluşy görkezýär. Adaty döwürlerde döwlet girdejileriniň 90 göteriminden gowragyny emele getirýän nebit eksporty, ýurtda sosial deňagramlylygyň iň uly goragçysydyr. Döwlet pudagynyň işgärleri, pensionerler we sosial kömek alýanlary goşmak bilen 10 milliondan gowrak raýatyň aýlyk aýlygy gönüden-göni döwlet býudjetinden, ýagny nebit girdejilerinden alynýar. Birnäçe aý bäri dowam edip gelýän Hormuz bogazyndaky konfliktler we de-fakto gabawlar Yragyň önümçilik kuwwatyny peseldýär we hökümeti gyssagly alternatiwalary tapmaga mejbur edýär. Eýranyň sebitdäki howpy we ýol gatnawynyň deňiz transportyndan has gymmat we has az netijeliligi turbageçirijileriň ähmiýetini hasam artdyrýar. Häzirki wagtda Yragyň Kürt sebitleýin hökümeti (KRG) arkaly Türkiýä birikdirilen bar bolan liniýa bilen birlikde, KRG çäginden geçmeýän we soňky synag tapgyrynda boljak täze liniýanyň ýakyn günlerde ulanylmagyna garaşylýar.

23 ýyl bäri işlemeýän äpet setir janlanýar

Yragyň we Siriýanyň hökümetleri iki ýurduň çäginden geçýän, ýöne köp wagt bäri ulanylmaýan taryhy turbageçirijini gaýtadan açmak üçin taryhy ädim ätdiler. Yragyň premýer-ministri Ali al-Zaýdiniň Waşingtona eden sapary wagtynda bu liniýany açmak niýetiniň resmi beýanyna gol çekildi. Her gün 700 müň barrele (her biri 159 litr) kuwwatlylygy bolan bu ägirt liniýanyň dikeldiş işlerine ABŞ-nyň energiýa ägirdi “Chevron” -yň ýolbaşçylygyndaky konsorsium ýolbaşçylyk eder. 2003-nji ýylda ABŞ-nyň gatyşmagy wagtynda ilkinji gezek agyr zeper ýeten we 23 ýyl bäri işlemeýän bu setir ýene-de global energiýa kartasyna giriziler. Beýleki tarapdan, demirgazykdaky awtonom kürt sebitinde dowam edýän konfliktler we howpsuzlyk töwekgelçiligi sebäpli ABŞ-da ýerleşýän HKN Energy we Birleşen Arap Emirliklerinde ýerleşýän Dana Gas kompaniýalary sebitdäki işlerini wagtlaýynça togtatdy, Bagdadyň alternatiw ugurlary gözlemek kararyny hasam güýçlendirdi.