Içerki tehnologiýalaryň we Goranmak pudagynda gözlegleriň strategiki roly

Türkiye goranyş pudagynda içerki tehnologiýany ösdürmek strategiýasy METU-da geçirilen "Milli tehnologiýa sammitinde" ara alnyp maslahatlaşyldy. Türk Tehnologiýa Topary Gaznasy (T3 gaznasy) we ODTÜ TEKNOFEST jemgyýeti bilen hyzmatdaşlykda geçirilen sammitde goranyş ekosistemasynyň geljegi we bu pudakda emeli intellektiň roly ara alnyp maslahatlaşyldy. METU Medeniýet we Kongres merkezinde geçirilen "Goranmak ekosistemasy: Tehnologiýa in Engineeringenerçiliginiň sinergiýasy" panelinde geçmişiň kesgitleýji programma üpjünçiliginiň häzirki wagtda maglumat akymynyň üsti bilen many berýän ulgamlar bilen çalşylandygyny aýtdy. "Emeli intellekt ulgamlary maglumatlaryň yzygiderli akymynyň kömegi bilen karar goldaw mehanizmlerini güýçlendirýär" -diýdi. {IMG_0}}

Maglumatlaryň derňewi we karar goldaw ulgamlary

Nacar emeli intellekt tehnologiýalarynyň indi teoretiki däldigini, amaly amaly ugurlary tapandygyny aýtdy. Geçmişde maglumatlar toplumyna elýeterliligiň çäklidigini, emma häzirki wagtda uly maglumatlar akymlarynyň yzygiderli derňelmelidigini aýtdy. Bu derňewleriň anomaliýalary ýüze çykarmakda we ýagdaý habarlylygyny döretmekde möhüm rol oýnaýandygyny aýtdy. Ol mysal hökmünde Türkiýäniň Harby deňiz güýçleri üçin döredilen ADVENT söweş dolandyryş ulgamynyň maglumat akymyny dolandyrmak ukybyna salgylandy. {{IMG_1}}

Emeli intellektiň geljegi: ADVENT AI

Nacar emeli intellekt bilen işlenip düzülen ulgamlaryň indi diňe bir karar goldawyny däl, eýsem ýerine ýetiriş ukybynyň hem bolmalydygyny aýtdy. Adam gatyşmazdan ygtybarly karar berip biljek ulgamlaryň zerurdygyna ünsi çekip, 2024-nji ýylda ýapyk torlarda ulanmak üçin HAVELSAN tarapyndan döredilen MAIN emeli intellekt infrastrukturasyny hödürledi. SAHA 2026-nyň çäginde yglan edilen ADVENT AI-iň emeli intellekt tarapyndan goldanýan täze wersiýasydygyny düşündirdi.

R&D we Ekosistemanyň hyzmatdaşlygy

Tehnologiki özgerişler we bäsdeşlik

Soňky söweşleriň goranyş tehnologiýalarynyň üýtgändigini mälim eden Güleryüz, FPV pilotsyz uçarlary we elektron söweş çözgütleri ýaly ugurlarda öňegidişligiň möhümdigini aýtdy. Türkiýanyň halkara üstünliginde iň uly üýtgeşmäniň çylşyrymly çemeleşme bolandygyny aýtdy. BAYRAKTAR, TB2-iň çalt ýerleşdirilmegi we uçarmançylyk pudagynda 65% paýa ýetmek bu üstünligiň mysalydygyny aýtdy.

ASFAT we halkara hyzmatdaşlygy

ASFAT-nyň baş müdiri Mustafa başlbaş türk ýaragly güýçleriniň sanawynda platformalaryň abatlanylmagynyň we döwrebaplaşdyrylmagynyň hem üstünlikli dowam edýändigini aýtdy. Dostlukly we soýuzdaş ýurtlaryň platformalarynyň Türkiýede abatlaýyş we abatlaýyş işleriniň geçirilýändigini aýtdy. Şeýle hem, strategiki taslamalaryň hataryna girýän TF-2000 Howa goranyşyny ýok ediji we milli suwasty gämi (MİLDEN) taslamalarynyň ähmiýetine ünsi çekdi. Energiýa üpjünçiligi howpsuzlygy üpjün edilmese goranyş howpsuzlygynyň dowam edip bilmejekdigini aýtdy. Başlbaş energiýa bilen goranyşyň arasyndaky baglanyşygyň gaty güýçlidigini aýtdy.

METU we Tehnologiýa ussahanasynyň roly

METU rektory Prof. Doktor Ahmet ozozgatlygyl uniwersitetiň Milli tehnologiýa hereketine goşant goşjak taslamalary taýýarlandygyny aýtdy. METU-nyň TEKNOFEST we beýleki halkara ýaryşlarynda öz dronlaryny we robotlaryny öndürendigini mälim etdi. Uniwersitet tarapyndan açylan Milli Tehnologiýa ussahanasynda talyplaryň taslamalara işjeň gatnaşandyklaryny aýtdy.

Talyplaryň we bilimiň goşandy

ozozgatlıgil talyplaryň tehnologiýa taslamalarynda ellerini hapalamaga mümkinçilikleriniň bardygyny we köp sanly okuwçynyň goranyş senagaty taslamalarynda işleýändigini aýtdy. METU-nyň taslamalary ösdürýändigini we "METU-da gözleg bakalawr derejesinde başlaýar" şygary bilen talyplara goldaw berýändigini aýtdy. Bu gözlegleriň, ýaş inerener kandidatlarynyň ösmegine möhüm goşant goşýandygyny aýtdy.

Netijede, Türkiýäniň goranyş pudagynda içerki we milli tehnologiýalaryň ösmegi halkara arenasyndaky bäsdeşlik ukybyny ýokarlandyrmakda möhüm ähmiýete eýe. Emeli intellekt we gözleg işleri bu işde iň möhüm elementler hökmünde tapawutlanýar. Türkiye bu ugurdaky başarnyk, geljekdäki tehnologiki ösüşlerde öňdebaryjy bolmaga mümkinçilik berer.