Senagat we tehnologiýa ministri Kaır yglan etdi: Türkiye emeli intellektde dünýä liderligini maksat edinýär!

Türkiye global tehnologiýa we emeli intellekt arenasyndaky ornuny berkitmek üçin ägirt uly öňe gidişlige taýýarlanýar. Prezidentiň maýa goýum we maliýe edarasy tarapyndan gurnalan we Stambul sergi merkezinde Senagat we tehnologiýa ministrliginiň strategiki hyzmatdaşlygy bilen geçirilen GITEX Ai Türkiýe çäresinde çykyş eden Senagat we tehnologiýa ministri Mehmet Fatih Kaçir ýurduň ýokary tehnologiýa gözýetimini we geljekdäki maksatlaryny halk bilen paýlaşdy. Ministr Kaır, Türkiýäni emeli intellekt pudagynda dünýäde öňdebaryjy ýurtlaryň hataryna goşmak isleýändiklerini aýtdy we tehnologiýa telekeçiligini bu ösüşiň iň uly hereketlendirijisi hökmünde kesgitledi.

Innowasiýanyň global bäsdeşlik düzgünlerini düýpgöter üýtgedendigini mälim eden ministr Kaçyr, ösen tehnologiýalary ösdürmek we giňeltmek ukybynyň indi ýurtlar üçin strategiki garaşsyzlyk göreşidigini aýtdy. Kaçyr, soňky 20 ýylda gurlan güýçli innowasiýa ekosistemasynyň bu global üýtgeşmä iň aýdyň jogapdygyny aýtdy; Häzirki wagtda Türkiye boýunça 1700 gözleg we dizaýn merkezleri we 115 tehnopark -da işleýän 13 müňden gowrak kompaniýanyň bu üstünligiň esasyny düzýändigini belläp geçdi. Doly elektrikli milli awtoulag “Togg” -yň, şeýle hem goranyş pudagynda harby uçarman ýolbaşçylygynyň bu görüşiň iň anyk mysallaryndan biridigini ýada salýan ministr, ýollarda Toggyň sanynyň takmynan 120 müňe ýetendigini habar berdi.

Global Telekeçilik Ligasynyň maksady 100 milliard dollar we 8 sany turkorn

Soňky ýyllarda Türkiýanyň telekeçilik ekosistemasyndaky uly böküşi belläp, ministr Mehmet Fatih Kaçyr 2019-njy ýylda ýurtda ýekeje şahyň ýokdugyna garamazdan, häzirki wagtda dünýä derejesinde 8 sany Turcorn (Türk ýekesi) bardygyny aýtdy. Hökümetiň täze maksady, Türkiýeden 100 müň tehnologiýa başlangyjynyň çykmagyny we bu Turcornlaryň umumy bahasynyň 100 milliard dollar ýetmekdigini düşündirdi. Türkiýäni dünýäniň iň gowy 10 telekeçilik ekosistemasynyň hataryna goşmagy maksat edinýändiklerini mälim eden Kaçyr, Stambuly global tehnologiýa maýa goýumlarynyň iň gowy 20 merkeziniň hataryna goşmak üçin işleýändiklerini aýtdy.

Kaçir, başlangyç edýänleriň maliýeleşdirmegini aňsatlaşdyrmak maksady bilen 2007-nji ýyldan bäri durmuşa geçirilýän maliýeleşdiriş mehanizmleri arkaly 130 million dollarlyk jemgyýetçilik serişdeleriniň ekosistema geçirilendigini we umumy gaznanyň 2,8 milliard dollar möçberinde mobilizlenendigini aýtdy. Recentlyakynda wençura maýa gaznalaryna bölünip berlen 300 million dollarlyk täze çeşmäniň ekosistema 750 million dollardan gowrak goşant goşjakdygyny mälim eden ministr, “Turcorn 100” maksatnamasy we halkara zehinlerini özüne çekýän Türkiýe Tehniki Wiza Maksatnamasy ýaly möhüm taslamalara ünsi çekdi. Şeýle hem, Atatürk howa menziliniň terminalyny üýtgetmek arkaly amala aşyryljak Stambul terminaly taslamasynyň dünýädäki iň uly telekeçilik merkezi hökmünde dünýä maýadarlary üçin täze ýygnak nokady boljakdygyny habar berdi.

Milli emeli intellekt hereketi we TRUBA infrastrukturasy

Şu ýyl emeli intellekt tehnologiýalarynyň dünýä bazarynda 2,7 trillion dollara barabar bolmagyna garaşylýandygyny mälim eden ministr Kaçir, maglumat merkezleriniň global daşary ýurt maýa goýumlaryndan 270 milliard dollardan gowrak paý alandygyny aýtdy. Kaçyr, emeli intellektiň hödürleýän mümkinçiliklerinden başga-da, howpsuzlyk, howpsuzlyk we medeni sazlaşyk ýaly kynçylyklary hem getirýändigini aýtdy we Türkiye bu prosese jogapkärçilik duýgusy bilen çemeleşýändigini aýtdy. Bu nukdaýnazardan, ýerli we türk esasly çözgütleriň TÜBİTAK-da döredilen emeli intellekt instituty we emeli intellekt ekosistemasy çagyryşlary tarapyndan goldanýandygy mälim edildi.

Kaçyr, Türkiye emeli intellektiň iň möhüm bölegi bolan gaýtadan işlemek güýjüne çynlakaý maýa goýandygyny aýtdy we 80 müňden gowrak prosessor ýadrosy, 504 grafiki prosessor (GPU) we 26 petabaýt maglumat saklaýyş kuwwaty bolan milli superkompýuter topary TRUBA işjeň ulanylýandygyny aýtdy. Europeanewropanyň ýokary öndürijilikli hasaplaýyş hyzmatdaşlygy inisiatiwasyna (EuroHPC) agza bolmak netijesinde türk gözlegçileriniň we emeli intellekt başlangyçlarynyň dünýäniň iň güýçli superkompýuterlerinden biri bolan MareNostrum 5 gaýtadan işlemek kuwwatyna mugt girip biljekdigi mälim edildi. Şeýle hem, emeli intellekt gönükdirilen wençura kapital gaznalaryna döwlet tarapyndan 150 million dollar serişde berlendigi mälim edildi.

2030 Görüş: 10 milliard dollarlyk maýa goýum we 100 müň hünärmen

Prezident Rejep Taýyp Erdogan tarapyndan yglan edilen 2026-2030-njy ýyllary öz içine alýan Türkiye emeli intellektual meýilnamasynyň jikme-jikliklerini paýlaşmak bilen ministr Kaçir meýilnamanyň dört esasy sütüniň üstünde gurlandygyny aýtdy: "Biliň", "Peýda", "Gurluşyk" we "Göni". Bu nukdaýnazardan, 5 million raýata emeli intellekt sowatlylygyny bermek we hereket meýilnamasynyň ilkinji iki ýylynda 10 müň ösen emeli intellekt hünärmenini we 100 müň emeli intellekt hünärmenini taýýarlamak maksat edinilýär. Şeýle hem döwlet maýa goýum maksatnamalarynyň azyndan 2 göteriminiň emeli intellekt taslamalaryna bölünip beriljekdigi we strategiki ugurlar boýunça 2 müň jemgyýetçilik maglumat toplumynyň Milli maglumatlar kitaphanasynyň üsti bilen paýlaşyljakdygy habar berildi.

Ministr Kaçir 2030-njy ýyla çenli maglumat merkeziniň kuwwatyny 1 gigawata çenli ýokarlandyrmagy we emeli intellekt, bulut tehnologiýalary we sanly infrastruktura pudaklaryna azyndan 10 milliard dollarlyk maýa goýumlaryny işjeňleşdirmegi maksat edinýändiklerini mälim etdi. Bu täze tehnologiýa eýýamynda ýaş ilaty, çuňňur senagat tejribesi we güýçli sanly infrastrukturasy bilen Türkiye uly artykmaçlyklarynyň bardygyny mälim eden Kaçir, 30 milliard dollarlyk ägirt uly goldaw maksatnamasynyň çäginde 1,6 milliard dollarlyk HIT-emeli intellektual jaň, HIT-Maglumat merkezi jaňy we HIT-kwant jaňy HIT-iň kwant jaňy bilen dünýä ýokary tehnologiýa bazasyna öwrüljekdigini aýtdy.