Serhetdäki taryhy özgerişler: 'Terrorçylyk koridory' ýykyldy, 1255 kilometrlik parahatçylyk liniýasy şekillendirilýär

Türkiýanyň günorta serhetlerinde ençeme ýyl bäri döredilmegi meýilleşdirilýän terrorçylyk koridory başlangyjy, Ankaranyň kesgitli harby we diplomatik hereketleri bilen doly ýok edilýär. Siriýadaky soňky geosyýasy bölünişikler, ayaýladaýdan başlap ,üküksekowa çenli 1,255 kilometr araçäkde taryhy howpsuzlyk zolagyny döretmäge mümkinçilik berdi. "Terrorçylyksyz Türkiýe" görnüşi, serhetdäki bu uly özgerişlik bilen sebit derejesinde güýçli depginde ösdi.

upewfrat galkanyndan häzirki güne çenli serhetara howpsuzlyk doktrinasy

Terror guramasynyň Siriýa bölümi bolan PYD 2014-nji ýylda Siriýanyň demirgazygynda, Türkiýäniň günorta serhedinde Cezire, Kobani we Afrin atly üç kantony döredendigini habar berdi. Guramanyň esasy strategiýasy, Cezire we Kobani kantonlaryny birleşdirmek, Afrin bilen geografiki bitewilige ýetmek we Ortaýer deňzine çenli uzalyp gidýän "terror garnizon döwleti" gurmakdy. Bu meýilnama laýyklykda, ABŞ-nyň güýçli goldawy we YPG güýçleriniň oňurgasy bolan SDF 2016-njy ýylda Manbijini basyp aldy. Maksat Manbijden Azeze çenli uzalyp gidýän liniýany basyp, serhet ýakasynda üznüksiz koridor döretmekdi.

Şeýle-de bolsa, Türk medaragly Güýçleri çeşmesindäki terrorçylygy ýok etmek we howpsuz zona döretmek doktrinasynyň çäginde 2016-njy ýylyň 24-nji awgustynda upewfrat galkan operasiýasyna başlady. Serhet howpsuzlygyna howp salýan bu taslamany pese gaçyran ilkinji harby interwensiýadan soň degişlilikde "Zeýtun şahasy", "Parahatçylyk bahary" we "Bahar galkany" operasiýalary sebitde döredilmek isleýän terrorçylyk gurluşyna agyr zarba urdy.

Damask bilen integrasiýa prosesi: SDF resmi taýdan ýatyryldy

Siriýanyň hemme ýerinde syýasy deňagramlylygyň düýpgöter üýtgemegi serhetdäki harby gurluşlaryň soňlanmagyna sebäp boldy. 2024-nji ýylyň 8-nji dekabrynda Assad re regimeimi agdarylandan soň, 2025-nji ýylyň 10-njy martynda täze döredilen şerigat administrasiýasy bilen SDF arasynda möhüm şertnama gol çekildi. Bu şertnamadan soň 2026-njy ýylyň 29-njy ýanwarynda gol çekilen atyşyk we integrasiýa şertnamasy bilen kem-kemden tabşyryş prosesi başlandy.

Senenama 2026-njy ýylyň 25-nji awgustynda görkezilende SDF-iň resmi taýdan dargadylandygy yglan edildi. Resmi beýannamalara laýyklykda SDF bilen baglanyşykly ähli harby, howpsuzlyk we dolandyryş gurluşlary düýbünden ýatyryldy we Siriýanyň goşunyna we resmi döwlet edaralaryna birleşdirildi. Serhet derwezeleri, howa menzilleri we nebit ýataklary ýaly möhüm strategiki çeşmeler göni Damaskyň merkezi hökümetine geçirildi. Bu ýatyryş döwründe SDF-iň lideri Ferhat Abdi Şahine Prezidentiň geňeşçisi wezipesini, Alham Ahmede Mejlis agzasy wezipesini teklip etdi. Bu ösüşler, kürt ilatynyň Siriýadaky konstitusion ýagdaýy, hukuklary we ene dilinde bilimleri ýaly ylalaşyk temalary bilen gönüden-göni baglanyşyklydy.

Ankaranyň sebitdäki parahatçylyk görüşi we serhet howpsuzlygy

Ankaradaky howpsuzlyk çeşmeleri we strategler SDF-iň dargadylmagyny Siriýa krizisiniň başyndan bäri iň uly geosyýasy nokatlaryň biri hökmünde häsiýetlendirýärler. Bu ösüş, Türkiýäniň "Terrorsyz Türkiýe" maksadynyň serhetaşa beýany bolan "Terrorsyz sebit" strategiýasynyň möhüm tapgyryny görkezýär. Şeýlelik bilen, Siriýanyň territorial bitewiligini goramak we serhetdäki paralel, ýaragly bikanun gurluşyň öňüni almak maksady üstünlikli tamamlandy.

Türkiýäniň çäginde amala aşyrylan Milli raýdaşlygy we sosial integrasiýany güýçlendirmek baradaky Kanunyň çägindäki prosesler Siriýa sebitindäki bu esasy ýatyryş bilen sebit derejesini aldy. Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň Ahlatda yglan eden "Terrorçylyksyz Türkiye" maksady, serhediň beýleki tarapyndaky dargamak bilen bir wagtda üstünlik gazandy. Siriýa bilen Yragyň arasyndaky 1,255 kilometr uzynlykdaky, Yaýladaýdan Yüksekowa çenli aralykdaky taryhy howpsuzlyk boşlugy, kesgitlenen ädimler bilen doly ýapylmak tapgyryna gadam basdy.