Siriýadaky taryhy ädim: Asadyň reimeiminden galan himiki ýaraglar ýok edilýär

Siriýada hökümet çalşylandan soň, Damask hökümeti geçen döwrüň iň gara miraslaryndan biri bolan himiki ýaraglaryň sanawyny ýok etmek üçin giňişleýin işe başlady. Asad re regimeimi döwründe asuda ilata garşy ulanylan we halkara jemgyýetçiliginde uly gahar-gazap döreden himiki ýarag ammarlaryny ýok etmek boýunça ilkinji resmi operasiýa üstünlikli geçirildi. Birleşen Milletler Guramasy (BMG) Baş sekretaryň orunbasary we ýaragsyzlanmak meseleleri boýunça ýokary wekili Izumi Nakamitsu geçen aý Siriýada halkara gözleg toparlary tarapyndan geçirilen gözlegleriň netijesinde sorag edilýän himiki maddalaryň "yzyna gaýtaryp bolmajak" ýok edilendigini resmi taýdan tassyklady.

Damask administrasiýasyndan on ýyldan soň gelýän taryhy hereket

Täze döwrüň ilkinji anyk ýaragsyzlanmak ädimi bolan bu amal, Siriýanyň halkara arenasynda kanunylygyny dikeltmegi üçin möhüm öwrülişik hasaplanýar. Damaskyň BMG-däki hemişelik wekili Ybraýym Alabi bu barada eden çykyşynda geçirilen çäreleriň taryhy ähmiýetine ünsi çekdi. Alabi bu prosesiň "öňki re regimeimden azat edileli bäri amala aşyrylan ilkinji weýrançylyk operasiýasy" dygyny belläp geçse-de, on ýyldan gowrak wagtyň içinde Siriýanyň çäginde ilkinji himiki maddalary ýok etmek operasiýasydygyny aýtdy. Bu ädim, täze Damask administrasiýasynyň halkara hukugyna we ýaragsyzlanmak şertnamalaryna ygrarlydygyny dünýä jemgyýetçiligine subut etmek üçin edilýän synanyşyk hökmünde düşündirilýär.

OPCW bilen gatnaşyklarda täze sahypa: Hukuklar yzyna gaýtaryldy

Siriýanyň himiki ýaraglary ozal ulanmagy halkara derejesinde berk sanksiýalara sezewar boldy. Himiki ýaraglary gadagan etmek guramasy (OPCW) 2021-nji ýylda Assadyň re regimeiminiň howa güýçleriniň parahat ilata garşy sarin we hlor gazyny ulanýandygy tassyklanylandan soň Siriýanyň köp hukuklaryny we artykmaçlyklaryny, esasanam ses bermek hukugyny togtatdy. Şeýle-de bolsa, täze administrasiýanyň hyzmatdaşlyga gönükdirilen çemeleşmesi we ýaragsyzlanmak baradaky karary bu prosesi tersleşdirdi. Siriýanyň ösüşini we gurama bilen aç-açan gepleşiklerini göz öňünde tutup, OPCW Executiveerine ýetiriji geňeşi 2026-njy ýylyň 9-njy iýulynda ähli togtadylan hukuklary we artykmaçlyklary resmi taýdan dikeltdi. Bu karar Siriýanyň halkara jemgyýetçiligi bilen integrasiýasynda täze döwre gapy açdy.

Uly weýrançylyk operasiýasy 2014-nji ýyldan bäri ilkinji gezek tassyklandy

BMG-nyň ýokary wekili Izumi Nakamitsu geçen aý Siriýa eden resmi saparynyň jikme-jikliklerini paýlaşyp, gözleg toparlarynyň ýurtdaky himiki ýaraglary saklaýan we ýok ediş desgalarynda gaty berk barlag işleriniň geçirilendigini aýtdy. Nakamitsu öz beýanynda: "OPCW inwentarlaryň Siriýanyň soňky beýanatlaryna gabat gelýändigini we himiki maddalaryň yzyna gaýtarylyp berilmejekdigini tassyklady." Bu ösüşiň taryhy ähmiýete eýedigini mälim eden Nakamitsu, OPCW-nyň Siriýadan gelip çykýan himiki ok-därileriň 2014-nji ýyldan bäri ilkinji gezek ýok edilendigini tassyklady. Bu prosesiň çäginde 42 himiki bombanyň ýok edilmegi sebitde hemişelik parahatçylygy we howpsuzlygy gözlemekde möhüm goşant goşýar.