Siriýanyň prezidenti Şaranyň taryhy beýany: Erdogan we Trumpyň sanksiýalar diplomatiýasy we Täze döwrüň kartasy

Siriýanyň prezidenti Ahmed Şara Katarda ýerleşýän “Al Jazeera” telekanalyna beren giňişleýin söhbetdeşliginde ýurduň içerki we daşary syýasatyna täsir etjek möhüm sözler aýtdy. Epilepsiýa; ABŞ-nyň sanksiýalaryny ýatyrmakdan başlap, Russiýa bilen harby hyzmatdaşlyga, Liwan we Yrak bilen gatnaşyklardan Aýlag ýurtlarynyň maýa goýumlaryna, Ysraýyl bilen howpsuzlyk gepleşiklerinden başlap YPG terror guramasyna we kürt ilatynyň hukuklaryna çenli köp strategiki temalara baha berdi.

Erdogan we Trumpyň sanksiýalar diplomatiýasy we Sezar kanuny

Prezident Şara, Siriýa garşy halkara sanksiýalaryny ýatyrmak prosesi barada durup geçip, ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň bu meselede örän möhüm ädimleri ädendigini aýtdy. Bu prosesiň fonunda sebit aktýorlarynyň hem işjeň rol oýnandyklaryny mälim eden Şara, Saud Arabystany bilen Türkiýanyň araçylyga synanyşandygyny habar berdi. Şara, Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň ABŞ bilen gatyşandygyny we sanksiýalary gowşatmak üçin güýçli diplomatiýa alyp barandygyny aýtdy.

Häzirki sanksiýalaryň köpüsiniň işden aýrylan Başar Assadyň re regimeimi tarapyndan adamzada garşy edilen jenaýatlar sebäpli güýje girendigini ýatladýan Şara: "Köne re regimeimiň zulmundan halas bolan Siriýanyň halkynyň şol bir jeza çäresini dowam etdirmegi kabul ederliksizdi". Siriýanyň lideri, Sezar kanunyndan başga-da, 1979-njy ýyldan bäri dowam edip gelýän "terrorçylygy goldaýan döwletleriň" sanawyndan aýrylmagynyň möhümdigini belläp, ABŞ-nyň Döwlet departamentinde we Kongresinde kazyýet işleriniň dowam edýändigini we kararyň garşylyk möhleti gutarandan soň resmi taýdan güýje girjekdigini aýtdy.

Russiýa bilen gatnaşyklarda täze sahypa: Bir üçegiň aşagynda ýygnanýan harby bazalar

Şara Russiýa bilen ýola goýlan gatnaşyklaryň Assadyň re regimeiminiň agdarylmagyndan birnäçe aý öň başlandygyny düşündirdi we Damask-Moskwa liniýasyndaky gatnaşyklaryň täze döwürde özara bähbitler esasynda üýtgedilendigini aýtdy. Russiýa bilen gatnaşyklaryň diňe bir köne re regimeim bilen çäklenmän, Sowet Soýuzynyň döwrüne degişli kök uran döwlet däbine esaslanýandygyny mälim eden Şara, iki ýurduň arasynda täze sahypanyň açylandygyny aýtdy.

Russiýanyň harby güýçleri bilen baglanyşykly gepleşiklere ünsi çekip, Şara Siriýanyň dürli künjeklerinde ýaýran köp sanly harby harby bazany bir merkeziň astynda birleşdirmek barada ylalaşyk gazandyklaryny habar berdi. Bu kontekstde, Hmeimim howa bazasy we Tartus portundaky harby desgalaryň geljekki ýagdaýy bilen baglanyşykly jikme-jik gepleşikleriň dowam edýändigini aýtdy.

Sebitdäki deňagramlylyk: Liwan, Yrak we Ysraýyl bilen howpsuzlyk gepleşikleri

Liwanyň howpsuzlygynyň we durnuklylygynyň Siriýa üçin strategiki ähmiýete eýedigini mälim eden Şara, Beýrut administrasiýasy bilen durnuklylygy güýçlendirjek bilelikdäki formulalaryň üstünde işleýändiklerini aýtdy. Sebitde döwlete degişli bolmadyk ýaragly gurluşlaryň barlygynyň çynlakaý töwekgelçilik döredýändigini we uruş-parahatçylyk kararynyň diňe kanuny döwlet edarasy tarapyndan kabul edilmelidigini öňe süren Şara, Hizbullahyň Siriýanyň raýat urşundaky roluna ünsi çekdi we Liwanda hemişelik çözgütleriň döwlet edaralaryny güýçlendirmek arkaly mümkin boljakdygyny aýtdy. Şara, Siriýanyň Liwana harby gatyşmagy göz öňünde tutmaýandygyny, ýöne Liwan döwletiniň özygtyýarlylygyny ýola goýmagyna goldaw bermäge taýýardygyny aýtdy.

Şara, Ysraýyl bilen howpsuzlyk gepleşikleriniň Liwan-Ysraýyl gepleşiklerinden garaşsyz aýratyn kanalda dowam edýändigini aýtdy we sebitde hemişelik howpsuzlyk arhitekturasyny döretmek isleýändigini aýtdy. Ysraýylyň sebit syýasatlaryna ýakyndan gözegçilik edýändiklerini mälim eden Şara, "Ysraýyl bilen gatnaşyklarda kem-kemden ösüş gazanyp bolar, ýöne bu Siriýanyň basyp alan Golan belentliklerinde özygtyýarly hukuklaryndan ýüz öwürjekdigini aňlatmaýar" -diýdi. Şeýle hem Şara, Eýran bilen Ysraýylyň arasyndaky dartgynlygyň sebit urşuna howp abandyrýandygyny we Siriýanyň Arap Bileleşiginiň bilelikdäki kararlaryna laýyklykda hereket etjekdigini aýtdy.

Yrak bilen gatnaşyklar barada durup geçen Şara, Damaskyň resmi döwlet edaralary bilen sagdyn gatnaşyklary ýola goýmagy maksat edinýändigini aýtdy. Iki ýurduň arasynda çuňňur taryhy we ykdysady baglanyşyklaryň bardygyny mälim eden Şara, Siriýadaky wakalary geçmişde mezhep çaknyşygy hökmünde görkezmäge synanyşanlaryň nädogrydygyny aýtdy.

Aýlag maýa goýumlary we kürt faýly: Içerki syýasatda täze döwür

Şara Aýlag ýurtlary bilen gatnaşyklaryň ýokary derejededigini aýtdy; Saud Arabystanynyň, Kataryň we Birleşen Arap Emirlikleriniň Siriýanyň gaýtadan dikeldiş işlerine uly gyzyklanma bildirýändigini mälim etdi. Energetika, awiasiýa, gozgalmaýan emläk we syýahatçylyk pudaklaryna maýa goýumlarynyň başlandygyny mälim eden Şara; Damask, Halap, Latakiýa we Tartus şäherlerinde ägirt uly taslamalaryň meýilleşdirilýändigini aýtdy. Şeýle hem, Yrak nebitini Kerkuk-Baniýas turbageçirijisi arkaly Ortaýer deňzine daşamak taslamasynyň ýene-de gün tertibinde durýandygyny mälim etdi.

Şara kürt ilatynyň Siriýanyň içerki syýasatda möhüm we esaslandyryjy elementleriniň biridigini aýtdy we köne re duringim döwründe olardan alnan raýatlyk hukuklarynyň yzyna gaýtarylandygyny, medeni hukuklaryň ykrar edilendigini we Newruzyň resmi baýramçylykdygyny yglan etdi. Şeýle-de bolsa, kürt halkynyň we YPG / SDF terror guramasynyň düýbünden başga meseledigini belläp, Şara SDF bilen baglaşylan şertnamalaryň ýerine ýetirilişindäki bökdençliklere garamazdan iň soňky şertnamanyň has berk esasda bolandygyny aýtdy.

Siriýany täze konfliktlere alyp barjak islendik ssenariýadan gaça durmak isleýändiklerini mälim eden Şara, ýurduň öz şertlerine laýyk demokratik syýasy model gurjakdygyny aýtdy. Halkyň öz hökümdarlaryny we kanunlaryny saýlamaga hukugynyň bardygyny üpjün etmek üçin işleýändiklerini mälim eden Şara, Halk mejlisiniň ilkinji mejlisleriniň başlamagynyň bu ýolda taryhy ädimdigini aýtdy.