Somali professory Elmi: Türkiye Somalide syýasy krizisi çözmekde möhüm rol oýnap biler

Somalide hökümet bilen oppozisiýanyň arasyndaky çuňlaşýan syýasy krizisi ýeňip geçmek üçin halkara diplomatiýanyň gözi Ankara tarap öwrüldi. Somaliniň akademigi professor Elmi Türkiýanyň Somalide we partiýalara edýän täsiri sebäpli krizisi çözmekde örän konstruktiw we oňyn rol oýnap biljekdigini aýtdy. Elmi, türk diplomatiýasynyň öňki tejribelerini iki segmentiň arasyndaky düşünişmezlikleri ýeňip geçmek üçin salgylanma hökmünde kabul edip boljakdygyny aýtdy.

Ankara jarnamasy we içerki syýasatda töwellaçylyk mümkinçiligi

Türkiýanyň Somali bilen Efiopiýanyň arasyndaky araçylyk başlangyçlaryna we şu kontekstde gol çekilen Ankara Jarnamasyna ünsi çekip, professor Elmi Somaliniň çägindäki syýasy aktýorlaryň arasynda şuňa meňzeş diplomatik mehanizmiň döredilip bilinjekdigini aýtdy. Türkiýanyň Somaliniň häzirki hökümetine-de, oppozisiýa ganatyna-da çynlakaý ynam we ähmiýetiniň bardygyny ýatladýan Elmi: "Türkiýe oňyn rol oýnap biler, sebäbi iki tarapa-da anyk täsir edýär". Ol baha berdi.

Iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklar şahsy däl we strategiki

Elmi Türkiye bilen Somaliniň arasyndaky gatnaşyklaryň köp ölçegli we çuň gurluşa eýe bolandygyny aýtdy; Türkiýanyň Somalide uglewodorod gözleg işleri, balykçylyk, gök ykdysadyýet, kosmos bazasy taslamasy we harby howpsuzlyk hyzmatdaşlygy ýaly möhüm ugurlarda möhüm strategiki gyzyklanmalarynyň bardygyny aýtdy. Somalide syýasy durnuklylygyň bu strategiki hyzmatdaşlygyň dowam etdirilmegi üçin möhüm ähmiýete eýedigine ünsi çeken akademik, bu berk gatnaşyklaryň görkezijisi hökmünde Somali Assambleýasynyň prezidenti hökmünde türk uçurymy Abdulkadir Muhammet Nuryň saýlanmagyny hödürledi. Elmi: "Türkiýanyň Somali bilen gatnaşyklary düýbünden strategik. Bu ýagdaý wagtlaýyn administrasiýa ýa-da ýekeje adam bilen çäklenmeýär" -diýdi. diýdi.

Saýlaw prosesinde 7 jedelli mowzuk we howpsuzlyk töwekgelçiligi

Professor Elmi Somalide hökümet bilen oppozisiýanyň arasynda çözülmeli takmynan ýedi jedelli meseläniň bardygyny aýtdy we düşünişmezlikleriň esasan saýlaw ulgamy, saýlaw toparynyň gurluşy we saýlaw howpsuzlygy ýaly möhüm meselelere gönükdirilendigini aýtdy. Elmi, krizisi çözmek üçin Türkiýeden başga-da, Amerikanyň Birleşen Ştatlary (ABŞ), Angliýa, Birleşen Milletler Guramasy (BMG) we Europeanewropa Bileleşigi (EUB) ädim ätdi we taraplaryň indiki hepde ýene duşuşmak meýilleşdirilýändigini aýtdy.

Somaliniň professory, syýasy durnuksyzlygyň howpsuzlygyň gowşak goralanlygyna gönüden-göni sebäp bolýandygyny görkezip, Al-Shabaab terror guramasynyň hökümetiň içerki konfliktlere berýän ünsi bilen peýdalanmaga synanyşjakdygyny öňe sürdi. Elmi "Al-Şabab bu krizis gurşawyndan hökman peýdalanar. Häzirki syýasy krizis şu günki güne çenli howpsuzlyk pudagynda gazanylan ähli ösüşlere zyýan ýetirýär" -diýdi. Duýduryş berdi.

Somaliland meselesi we Ysraýyly tanamak başlangyjy

Somaliden garaşsyzlygyny birtaraplaýyn yglan eden Somaliland meselesi barada durup geçen Elmi, bu meseläniň Puntland we Jubaland bilen döwletara dawalaryndan düýpgöter başgaça baha berilmelidigini aýtdy. Ysraýylyň Somalilendi ykrar etmek ugrundaky ädimleriniň sebitdäki krizisi hasam çylşyrymlaşdyrandygyny mälim eden Elmi, "Ysraýylyň Somalilandi ykrar etmegi bar bolan meseläni çuňlaşdyrdy, ýöne bu meseläni başdan-aýak döretmedi. Separatizm meselesi eýýämden bäri bar" -diýdi. diýdi. Somalilandyň diňe halkara derejesinde ykrar edilmeginiň BMG-nyň agzalygy üçin ýeterlik däldigini öňe süren Elmi, bu çözgüdiň daşarky gatyşmalar bilen däl-de, eýsem Somaliniň özleri bilen göni gepleşik arkaly mümkin boljakdygyny aýtdy.