Sowuk urşuň adatdan daşary söwdasy: ABŞ Moldowadan Eýrany goramak üçin 21 söweş uçaryny nädip satyn aldy?

1970-nji ýyllaryň ahyrynda ABŞ-nyň içaly hemralary tarapyndan Sowet Soýuzynyň çäginde ýüze çykarylan syrly uçar, Pentagon koridorlarynda uly işjeňlige sebäp boldy. Jikme-jik derňew Moskwanyň Amerikanyň F-15 we F-16 uçarlaryna gönüden-göni garşy çykjak täze nesil söweş uçaryny taýýarlaýandygyny ýüze çykardy. MiG-29 diýlip atlandyrylýan bu ölüm howply uçar, 1980-nji ýyllarda Gyzyl Goşunyň sanawyna girende Günbatar blogy üçin çözülmeli ullakan harby tapmaca öwrüldi. Şeýle-de bolsa, 1991-nji ýylda Sowet Soýuzynyň resmi taýdan dargadylmagy kartoçkalaryň gaýtadan paýlanmagyna sebäp boldy. Demir perdäniň ýykylmagy bilen, iň uly howpsuzlyk aladasy Sowet arsenallarynda galan ägirt uly ýaraglaryň elinden kimiň elini alar diýen sorag boldy. Näbellilik şertlerinde ABŞ-nyň aňtaw gullugy global deňagramlylygy üýtgedip biljek möhüm maslahata çäre gördi.

Tähranyň radary we Moldowanyň çykyşy boýunça Sowet mirasy

SSSR-iň taryhyň basgançagyndan çykmagy bilen Gündogar Europeewropadan Merkezi Aziýa çenli giň geografiýada 15 sany garaşsyz döwlet döredildi. Ykdysady taýdan ýaşamak üçin göreşýän bu ýurtlar üçin geçmişdäki harby enjamlar çalt girdeji çeşmesi hökmünde görülýärdi. Bu strategiýany kabul eden ýurtlaryň biri Moldowa boldy. Chisinau administrasiýasy, saklamak üçin gaty gymmat bolan 21 sany MiG-29 söweş uçaryny nagt görnüşine öwürmek üçin müşderileri gözläp başlady. Bu, 1979-njy ýyldan bäri Amerikanyň agyr embargosynda ýaşaýan we howa güýjüni döwrebaplaşdyrmak isleýän Eýran üçin elden gidirilmezlik üçin bir pursatdy. Tähran bilen Kisinau arasynda resmi satuw gepleşikleriniň başlamagy Waşingtonda gyzyl duýduryş döretdi. Şol wagt ABŞ-nyň Goranmak ministri William S. Kohen bu strategiki tehnologiýanyň Eýranyň eline düşmeginiň öňüni almak üçin oýun üýtgetmek meýilnamasyny taýýarlady.

learadro ukyply uçarlar we Ysraýylyň howpsuzlyk aladasy

Sowuk urşuň gutarmagy global dartgynlygy peselden ýaly görünse-de, MiG-29 ýaly ýokary tehnologiýaly uçarlaryň Eýran ýaly aktýorlaryň eline düşmegi Waşington üçin kabul ederliksiz töwekgelçilik döretdi. Tähran hakykatdanam Sowet Soýuzynyň dargamagynyň öň ýanynda 1989-njy ýylda Moskwa bilen şertnama baglaşdy we 1990-njy ýylda ilkinji MiG-29 uçarlaryny alyp başlady. Emma Moldowanyň eýeçiligindäki uçarlaryň has möhüm aýratynlygy bardy: Bu uçarlaryň ep-esli bölegi ýadro ýaragyny götermek ukyby bilen üpjün edildi. Beýleki tarapdan, ABŞ theakyn Gündogarda MiG-29 howpuna duçar bolan ýeke-täk aktýor däldi. Siriýa we Yrak ýaly goňşularyň bu uçarlaryň sanawyna goşulmagyna alada bildirýän Ysraýyl, uçaryň mümkinçiliklerini seljermek üçin 1997-nji ýylda Polşadan üç sany MiG-29 uçaryny kärendesine aldy we giň synaglar geçirdi we bolup biljek çaknyşyklara garşy goranyş strategiýalaryny işläp düzdi.

Taryhy şertnama: Pentagon rus uçarlaryny satyn alýar

Moldowa 1996-njy ýylyň ahyryna çenli Eýran bilen alyp barýan gepleşikleri barada Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna habar berdi. Barlag geçirilenden soň, satyljak uçaryň 14-siniň göni ýadro ok-därilerini öndürip bilýän MiG-29C kysymly modellerdigine düşünildi. Eýranyň ýadro programmasyny döretmek we bu ýaraglary ibermek üçin serişdeleri edinmek baradaky aladalaryndan aladalanan Klinton administrasiýasy 1997-nji ýylda satuwy bozmak üçin gönüden-göni gatyşdy. 1997-nji ýylyň 10-njy oktýabrynda gol çekilen taryhy şertnama bilen ABŞ; Nuclearadro ukyply 14 sany MiG-29C, 6 MiG-29A, 1 MiG-29B kysymly söweş uçary, şeýle hem 500 howa-howa roketasy we harby bazadaky ähli ätiýaçlyk şaýlary we tehniki enjamlar satyn alyndy.

Uruş oýunlaryndan global ýaragsyzlanmak prosesi

Bu satyn alnan söweş uçarlarynyň ýerine ABŞ ykdysady kynçylykda bolan Moldowa nagt, ynsanperwer kömek paketleri we ýeňil harby ok-däri goldawyny berdi. Uçarlar gizlinlikde ABŞ-a äkidildi we Amerikan howa güýçleri tarapyndan duşmanyň taktikasyny seljermek we synag täliminde ulanmak üçin ençeme ýyllap synag edildi. Bu ädim Waşingtonyň öňki Sowet geografiýasyndaky ilkinji "ýaragsyzlanmak" operasiýasy däldi. Eýran ýa-da Demirgazyk Koreýa ýaly ýurtlaryň eline düşmeginiň öňüni almak üçin 1994-nji ýylda Gazagystanda baýlaşdyrylan urany satyn almak we 1994-nji ýylyň 5-nji dekabrynda gol çekilen Budapeşt Memorandumy we Ukrainanyň ýadro ýaraglaryny ýaýratmazlyk şertnamasyna (NPT) gatnaşmagy, ABŞ-nyň strategiki sebitleriniň iň möhüm mysallary hökmünde hasaba alyndy.