Sudanda möhüm çäk: Al Obeide dawa-jenjeliň ýaýramagy uly gumanitar betbagtçylyga sebäp bolup biler
Hünärmenleriň pikiriçe, Sudandaky konfliktleriň strategiki Al Ubeyd şäherine geçmegi ýurduň territorial bitewiligine howp abandyryp, täze gumanitar betbagtçylyga sebäp bolup biler.
Sudanda dowam edýän raýat urşundaky konfliktleriň strategiki taýdan möhüm Al Ubeýd şäherine tarap öwrülmegi harby deňagramlylygy sarsdyrýar we sebitdäki ýüzlerçe müň raýaty uly gumanitar betbagtçylyga sezewar edýär. Hünärmenler, şäheriň gözegçiliginiň Sudanyň territorial bitewiligi taýdan möhüm rol oýnaýandygyny bellediler. Syýasat, ykdysadyýet we jemgyýetçilik gözleg gaznasy (SETA) gözlegçi Dr. Tunç Demirtaş we Meşad Adam Hukuklary Guramasynyň prezidenti doktor Ahmed Abdullah soňky wakalary we ýurtdaky dartgynlygy ýokarlandyrýan jikme-jiklikleri jikme-jik seljerdi.
Al Ubeýdiň we Harby deňagramlylygyň strategiki ýerleşişi
SETA gözlegçisi Dr. Tunç Demirtaş, Sudandaky çaknyşyklarda harby ugurda gazanyljak netijelere üns berilmejekdigini aýtdy. Çalt goldaw güýçleriniň (HDK) parahat ilata garşy yzygiderli hüjümleri amala aşyrandygyny mälim eden Demirtaş, bu toparyň döwletiň institusional gurluşyny düýbünden ýykmagy maksat edinýändigini aýtdy. Sudan goşunynyň HDK-nyň ösüşini togtatmagynyň we strategiki sebitleri goramagynyň ähmiýetine ünsi çekip, Demirtaş duýduryş berdi: "Harby basyş bolmasa HDK-nyň parahat ilata garşy hüjümlerini çäklendirmek, paralel dolandyryş başlangyçlarynyň öňüni almak we ýurduň özygtyýarlylygyny goramak gaty kyn".
Demirtaş söweşiň Faşirden soň täze tapgyra gadam basandygyny we harby işjeňligiň indi Kürtfan sebitine we esasanam El Ubeýdiň töweregine gönükdiriljekdigini aýtdy. Al Ubeydiň diňe bir şäher bolman, eýsem Hartum, Darfur we ýurduň günortasyny birleşdirýän möhüm logistika çatrygydygyny ýatladýan Demirtaş, HDK-nyň energiýa infrastrukturasyny, ýangyç ammarlaryny we transport torlaryny nyşana alyp, şäherleri ýaşap bolmajak strategiýa eýerýändigini aýtdy. Harby üstünlikleriň hemişelik bolmagy üçin diplomatik we ykdysady ädimleriň hem edilmelidigini öňe süren Demirtaş, HDK-nyň harby kuwwatynyň arkasynda daşarky üpjün edilen ýaraglaryň, maliýeleşdirmegiň, maddy-tehniki goldawyň we hakyna tutma torlaryň bardygyny aýtdy. Bu daşarky goldawlar kesilmese, meýdançadaky girdejileriň hemişelik bolmajakdygyny we urşuň uzaldylmagy Sudanyň de-fakto bölünişiginiň ssenarilerine sebäp bolup biljekdigini aýtdy. Halkara jemgyýetçiligine çagyrylan Demirtaş kanuny döwlet güýçleriniň we döwlete dahylsyz ýaragly gurluşlaryň ýarag embargosy bilen deň bolmaly däldigini aýtdy. Sanksiýalaryň HDK-ny, ony maliýeleşdirýän kompaniýalary, altyn söwda we logistika torlaryndan girdeji getirýän gurluşlary gönüden-göni nyşana almalydygyny belläp, SETA gözlegçisi, dowamly parahatçylyk üçin döwlet edaralarynyň güýçlendirilmelidigini aýtdy. Maşad Adam Hukuklary Guramasynyň prezidenti Dr. Ahmed Abdullah Sudanyň hemme ýerinde ynsanperwerlik ýagdaýynyň eýýäm möhüm çäkden geçendigini aýtdy. Abdylla millionlarça raýatyň mejbury migrasiýa, esasy hyzmatlaryň çökmegi, açlyk, arassa suw we saglygy goraýyş hyzmatlarynyň bolmazlygy ýaly ägirt uly kynçylyklar bilen göreşýändigini aýtdy; Aýallaryň, çagalaryň, garrylaryň we maýyplaryň bu krizisden has köp ejir çekýändigini aýtdy. Konflikt zonalarynda parahat ilaty goramak üçin hiç hili mehanizmiň galmandygyny mälim eden Abdullah, "Sudanyň raýatlary köp sebitdäki konfliktiň taraplarynyň arasynda durýarlar we jany, abraýy, howpsuzlygy we geljegi bilen iň agyr bahany töleýärler" Abdylla Darfur sebitinde adam hukuklarynyň çynlakaý bozulmagyny dokumentleşdirendigini aýtdy; Bilgeşleýin adam öldürmek, jynsy zorluk, zor bilen göçmek, obalary we lagerleri ýakmak ýaly hereketleriň halkara hukugynyň aç-açan bozulýandygyny aýtdy. Abdylla garaşsyz hasabatlarda Darfurda söweş jenaýatlaryny we adamzada garşy jenaýatlary döredip biljek netijeleriň bardygyny aýtdy; Faşir Zamzam we Abu Şuk lagerleriniň we Demirgazyk we Günbatar Darfuryň iň köp zyýan çeken sebitdigini aýtdy. Abdylla Al Ubeýdde parahat ilatyň hem şuňa meňzeş betbagtçylyga duçar bolýandygyny aýtdy; Birleşen Milletler Guramasyny (BMG), Afrika Bileleşigini (AfB) we halkara hyzmatdaşlary Demirgazyk Kurdufanda täze gumanitar pajyganyň öňüni almak üçin gyssagly çäre görmäge çagyrdy. HDK-nyň daşarky goldaw kanallary we sanksiýa zerurlyklary
Darfurdaky gumanitar betbagtçylyk we Al Ubaýdda uly töwekgelçilik
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!