Şweýsariýada taryhy temperatura ýazgylary we guraklyk duýduryşy: buzluklar ereýär, köller guraýar

Şweýsariýa taryhynyň iň yssy we iň gurak tomus möwsümlerinden birini yzda galdyrýarka, meteorologiýa stansiýalaryndan rekord temperatura habarlary gelýär. Şweýsariýanyň Federal Meteorologiýa we Klimatologiýa Ofisiniň (MeteoSwiss) uly ylmy gözlegçisi we klimat alymy Elias Zubler ýurda täsir eden adatdan daşary ýylylyk tolkuny barada ajaýyp maglumatlary paýlaşdy. Zubler, 2026-njy ýylyň tomsunyň 1864-nji ýylda yzygiderli ölçegler başlaly bäri iň yssy ýa-da ikinji yssy möwsüm hökmünde ýazylyp bilinjekdigini aýtdy. Sentýabr aýynda geçiriljek jikme-jik derňewler bilen takyk reýtingiň takyklanjakdygy habar berildi.

Alp daglarynda görlüp-eşidilmedik ýylylyk tolkunlary

Zubler meteorologiki tomus möwsüminiň ilkinji uly ýylylyk tolkunynyň iýun aýynyň ikinji ýarymynda Alp daglarynyň iki eňňidinde täsirli bolandygyny aýtdy we bu prosesiň intensiwligi we dowamlylygy taýdan taryhy häsiýete eýedigini aýtdy. Iýun aýynyň 19-28-i aralygyndaky 10 günüň dowamynda gündelik iň ýokary temperaturanyň köp ölçeg stansiýalarynda rekord goýandygyny mälim eden Zubler, şeýle yssy iýun döwrüniň takmynan 125-den 160 ýyla çenli taryhda beýle bolmandygyny aýtdy.

heatylylyk tolkuny Alp daglarynyň demirgazyk bölegine 12-13 gün dowam etmegine garamazdan, 15-nji awgusta çenli günorta böleklerinde üznüksiz dowam etdi. Günorta sebitlerde gündelik iň ýokary temperatura diňe seýrek ýagdaýlarda 30 gradusdan aşak düşdi. Iýul aýynda gysga wagtlyk sowadylandan soň, 28-nji iýulda howa demirgazyk böleklerine gaýdyp geldi we 15-nji awgusta çenli täsir etdi. 14-nji awgustda köp nokatda täze awgust rekordlary döwülse-de, 30-njy iýulda Bazel / Binningen stansiýasynda ölçenen 39,7 dereje, 2015-nji ýylyň 7-nji iýulynda Genevaenewada kesgitlenen iň ýokary temperatura, 2026-njy ýylyň iň ýokary temperaturasy. Bu stansiýalaryň ýarysynyň diýen ýaly iýun aýynda bu ýazgylara ýetendigi ýagdaýyň çynlakaýdygyny görkezýär.

Rhone buzlugynyň günde 10 santimetr eremegi

Adatdan daşary yssy we uzak möhletli guraklyk Şweýsariýanyň ömri gany bolan Alp daglaryndaky buzluklary yzyna gaýtaryp bolmajak weýran edýär. Şweýsariýa buzluk gözegçilik ulgamynyň (GLAMOS) müdiri Matthias Huss ýurduň iň ajaýyp buzluklaryndan biri bolan Rhone buzlugy iýun we iýul aýlarynda yssy tolkunlar sebäpli bary-ýogy bir aýyň içinde 4 metrden gowrak buz ýitirendigini habar berdi.

Gyşyň gaty guraklygy we daglara gaty az gar sebäpli gorag örtüginden mahrum bolan Rhone buzlugy, günde ortaça 10 santimetr ereýär. Huss ýylylyk tolkunlarynyň möwsümleýin kadalardan has ir başlamagynyň eremegi çaltlaşdyrýan iň möhüm faktordygyny aýtdy.

Köller guraýar, Suwy dolandyrmagyň täze strategiýalary ara alnyp maslahatlaşylýar

heatylylygyň we gurakçylygyň zyýanly täsirleri buzluklar bilen çäklenmedi; Şweýsariýadaky suw akabalary we köller hem duýduryş çalyp başlady. Recordsazgylar saklanyp başlaly bäri Sýurih köli iň pes suw derejesine düşse-de, howanyň üýtgemeginiň gönüden-göni netijesinde Genevaenewa kölündäki kislorod derejesiniň peselendigi we munuň balyk ilatyna çynlakaý basyş edendigi habar berildi.

Şweýsariýa Konfederasiýasynyň prezidenti Gaý Parmelin daşky gurşaw betbagtçylygyna baha berip, Şweýsariýanyň SRF teleýaýlymyna beren beýanatynda howanyň üýtgemeginiň anyk bir hakykatdygyny aýtdy we "Bu yssy tolkun adatdan daşary ýagdaý, ýöne geljekde ýygy-ýygydan duşjak guraklyga taýyn bolmalydyrys. Temperaturanyň dowamlylygyna we intensiwligine geň galmagymy gizläp bilmerin" -diýdi. Suw baýlyklarynyň çalt azalmagy oba hojalygy, gidroelektrik energiýasy öndürmek, tebigaty goramak we agyz suwunyň zerurlyklaryny kanagatlandyrmak arasynda näzik deňagramlylygy döretmegi talap edýär. Şunuň bilen baglylykda, suwy dolandyrmagyň täze milli strategiýasyny kesgitlemek baradaky çekişmeler Şweýsariýada güýçlendi.