Tebigy gaz bazaryndaky iş tertibi we ýörelgeleri täzelendi

Energetika bazaryny düzgünleşdiriji edara (EMRA), 2026-njy ýylyň 15-nji oktýabryndaky we 14958 belgili karary bilen Guramaçylykly lomaý tebigy satuw bazaryndaky iş proseduralaryna we ýörelgelerine giňişleýin üýtgeşmeler girizdi. Geňeş 2017-nji ýylyň 23-nji sentýabryndaky 30189 belgili resmi gazetde çap edilen esasy düzgüni täzeläp, bazaryň işleýşi, bahalary hasaplamak usullary we bazara giriş şertleri.

Düzgünnama bilen bazardaky gündelik salgylanma bahasy (GRF) hasaplamalar, teklip mukdary çäkleri we geçiriji kompaniýanyň balans amal amallary tehniki çarçuwada ýerleşdirildi. Mundan başga-da, bazar operatorynyň hasabat borçnamalary giňeldilen hem bolsa, gatnaşyjylaryň bazara girmegi togtatmak ygtyýarlyklary hem aýdyňlaşdyryldy. Bu üýtgeşmeler, energiýa bazarlarynda aç-açanlygy ýokarlandyrmak we bazary ýoýýan hereketleriň öňüni almak üçin amala aşyryldy.

Guramaçylykly lomaý tebigy gaz satuw bazarynda işleýän ähli edara görnüşli taraplar, geçiriji kompaniýalar we bazar operatorlary bu täze proseduralary we ýörelgeleri berjaý etmeli. Bazara gatnaşyjylar tehniki talaplary kanagatlandyrmak üçin bellenen geçiş döwründe ulgamlaryny täzelemeli.

Näme üýtgedi?

• Gündelik salgylanma bahasy (GRF) hasaplamada, soňky neşir edilen gaz gününiň GRF-den 50% ýa-da ondan ýokary bolan oýunlar hasaplama goşulmaz.
• Bazarda hödürlenýän teklipleriň iň az mukdary 1000 Sm3 bilen, iň ýokary mukdary bolsa 12: 00-dan 14: 05-den başga 500,000 Sm3 bilen çäklenýär.
• Geçiriji kompaniýanyň goşmaça balans amallarynda bazar operatorynyň teklipleri 10 minut öçürjekdigi barada düzgün girizildi.
• Bazara gatnaşyjylaryň bazara girişi togtadylyp bilinjek ýagdaýlar; Girew borçnamalaryny ýerine ýetirmezlik, bazar şertlerini ýitirmek ýa-da hyýanatçylykly hereketleri ýüze çykarmak ýaly makalalar bilen giňeldildi.
• Bazar operatorynyň maglumatlary neşir etmek we hasabat işleri gutarnykly oýunlary paýlaşmak we deňagramsyzlygy döredýän iberijileri yglan etmek ýaly täze meseleler bilen jikme-jikleşdirildi.

Kime degişlidir?

Düzgünnama, guramaçylykly lomaý tebigy gaz satuw bazarynda işleýän bazaryň ähli gatnaşyjylaryna, bazar operatorlaryna we iberiş kompaniýalaryna gönüden-göni degişlidir.

täsirlilik

Düzgünnamanyň 4-nji we 5-nji maddalary 2027-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda güýje girdi we beýleki düzgünleri neşir edilen gününden güýje girdi.

Netije

EMRA-nyň bu karary, tebigy gaz bazaryndaky bahalaryň durnuklylygyny saklamaga we manipulýasiýa amallarynyň öňüni almaga gönükdirilen tehniki gatyşma. Hususan-da, teklip mukdaryna girizilen çäklendirmeler we baha hasaplamalarynda aşa gymmatlyklaryň aýrylmagy bazardaky bahalaryň emele gelmeginiň has sagdyn we has real esasda ýerleşdirilmegini üpjün etmegi maksat edinýär.

Bazar operatoryna berlen giňeldilen hasabat we gözegçilik ygtyýarlyklary aç-açanlyk ýörelgeleriniň güýçlendirilendigini görkezýär. Gatnaşanlaryň bazardan çykarylmagyny öz içine alýan sanksiýalary düşündirmek, bazar düzgün-nyzamyny saklamak üçin görülýän möhüm ädim hasaplanýar.

Mümkin täsirler

Täze düzgünleriň geleşik mukdaryna we bazardaky bahalaryň üýtgemegine durnuklaşdyryjy täsir etmegine garaşylýar. Teklip mukdarynyň çäkleri uly göwrümli gatnaşyjylaryň, esasanam uly göwrümli gatnaşyjylaryň bazara duýdansyz täsirini çäklendirip biler diýlip garaşylýar.

Geçiriji kompaniýanyň balans amallaryny täze düzgüni, bazara gatnaşyjylaryň arasyndaky bäsleşigi has tertipli eder we ulgamdaky deňagramsyzlygy has netijeli dolandyrmaga mümkinçilik döreder. Mundan başga-da, ulgamlaýyn uýgunlaşma prosesi bilen birlikde, bazara gatnaşyjylaryň amaly proseslerinde uýgunlaşma döwri bolup biler.