Tera Portföý TLY gaznasyndaky uly gaçmak: 59,6 milliard TL deslapky ýagdaýda nädip ewakuasiýa edildi?

Türkiýe gaznasy bazary soňky döwürdäki iň uly ýatyryş we esasy krizislerden sarsdyryldy. Resmi kararlar yglan edilmezinden ozal bolup geçen ullakan maýa hereketi, Maýa bazarlary geňeşi (CMB) tarapyndan ýatyrylan Tera Portföý ilkinji girdeji gaznasynda (TLY) maliýe lobbisine uly täsir etdi. "Ekonomim" gazetiniň ýazyjysy Şebnem Turhan tarapyndan barlanan maglumatlar, defolt yglan edilmezden ozal gaznadan "guramaçylykly" gaçandygyny ýüze çykardy. Hasaplamalara görä, krizis ýüze çykmazdan ozal 8560 inwestor gaznadan çykdy, ulgamdan alnan sap nagt mukdary bolsa 59,6 milliard TL rekord derejä ýetdi.

Täze gaznanyň gollanmasy sunami: Gaçmagyň kartasy, gün-günden

Maliýe bazarlarynda daşlary sarsdyran proses 28-nji awgustda neşir edilen täze fond gollanmasy bilen başlandy. Gollanma yglan edilenden soň, TLY gaznasyndaky maýa goýujylaryň tertibi we nagt balansy çalt üýtgedi. Täze gollanmanyň çap edilmeginden soňky ilkinji iş güni, gaznadan arassa pul serişdeleriniň 6 milliard liradan geçendigine garamazdan, maýadarlaryň sanynyň 286 adam köpelendigi ajaýyp anomaliýa hökmünde hasaba alyndy. Şeýle-de bolsa, hakyky uly ýer titremesi sentýabryň ilkinji günlerinde boldy.

Senenama 1-nji sentýabr görkezilende, 469 maýadar gazna bilen hoşlaşanda 28,4 milliard lira -dan uly nagt pul çykdy. Bu rekord ewakuasiýa 2-nji sentýabrda ikinji uly tolkun boldy. 4 müň 335 inwestor bir günüň içinde TLY gaznasyndan çykmagy başarypdy, ulgamdan goşmaça 21,7 milliard lira çykaryldy. Gaçmak tendensiýasy 3-nji sentýabrda 3,8 milliard TL (567 inwestor) we 4-nji sentýabrda 7,5 milliard TL (527 inwestor) bilen dowam etdi.

Sentýabr aýynda saklanyp bolmaýan likwidlik akymy

7-nji sentýabr hepdesinde bazarlardaky biynjalyklyk güýçlenmegini dowam etdirdi. TLY gaznasy 5,6 milliard liranyň arassa nagt çykmagy we täze hepdäniň birinji gününde 1034 maýadaryň ýitmegi bilen sarsdy. Maliýe çökgünligi indiki günlerde aşakdaky kursy dowam etdirdi:

8-nji sentýabr: 7,5 milliard TL arassa pul akymy, 567 maýadaryň ýitgisi.

9-njy sentýabr: 6,9 milliard TL arassa pul akymy, 743 maýadaryň ýitgisi.

10-njy sentýabr: 5,2 milliard TL arassa pul akymy, 198 maýadaryň ýitmegi.

11-nji sentýabr: 5,9 milliard TL arassa pul akymy, 339 maýadaryň ýitgisi.

14-nji sentýabr hepdesine girenimizde, özara gazna krizisi iň ýokary derejä ýeteninde howsala ýagdaýy hasaba alyndy. Hepdäniň ilkinji gününde 3,7 milliard liranyň çykmagy we 221 maýadaryň ýitmegi bolup geçen bolsa-da, 15-nji sentýabrda gyzykly ösüş hasaba alyndy: Gazna 154 täze maýa goýujy girse-de, gaznadan sap nagt girdeji 9 milliard liradan geçdi. 16-njy sentýabrda maýa goýujylaryň sanynda hiç hili üýtgeşme bolmasa-da, karar bermek karary resmi taýdan yglan edilen garaňky gün, soňky minutda 7,8 milliard liradan başga bir akym çykdy.

102 müň maýa goýujynyň gözleri we gulaklary ýatyryş işinde

Tera Portföý ilkinji girdeji gaznasynda (TLY) 59,6 milliard liradan uly gaçandan soň, gaznanyň içinde galan 102 müň 616 maýadar uly näbellilik bilen galdy. Liquidatyryş işiniň resmi taýdan başlamagyna garaşýan bu ägirt uly maýa goýujy toparyň näçesiniň ýatyryş kararyndan öň dogry sargyt goýandygy entek belli däl.

Maýa bazarlary geňeşinden we degişli portfel dolandyryş kompaniýasyndan ýatyryş işiniň nähili geçiriljekdigi we tölegleriň tertibi we ileri tutulýan tertibi barada jikme-jik maglumat ýok. Gazna bazaryna haýran galdyryjy täsir edýän bu krizis, ýakyn günlerde hukuk kadalary we gözegçilik mehanizmleri babatynda täze çekişmelere sebäp bolar diýlip garaşylýar.