Theuwaş ummanyň çuň taryhy açyşy: Japanaponiýanyň golaýynda tapylan altyn ätiýaçlyklarynyň dykyzlygy

Pacificuwaş ummanyň çuňlugy adamzat taryhynda iň uly mineral açyşlaryň biridir. Japanaponiýada geçirilen düýbüni tutujy ylmy gözleg, ummanyň düýbünde ýüze çykarylan altyn ýataklarynyň iň ýokary konsentrasiýasyny ýüze çykardy. Tokionyň takmynan 350 km günortasynda, Izu arhipelagynda Aogashima adasynyň 12 km gündogarynda ýerleşýän Higashi-Aogashima caldera, dünýä magdan taryhynda täze eýýamyň gapysyny açýar. Ylmy hasabatlar inurnalynda çap edilen gözlegiň netijesine görä, bu işjeň suwasty wulkan kraterindäki gidrotermiki wentler altyn zawodlary ýaly işleýär.

"Görünmeýän altyn" Nano tehnologiýasy bilen açyldy

Bu taryhy açyş, Japanaponiýanyň iň abraýly okuw jaýlarynyň biri bolan Şizuoka uniwersiteti , Waseda uniwersiteti we Tokio uniwersiteti gözlegçileriniň bilelikdäki işi netijesinde edildi. Barlygy ilkinji gezek 2015-nji ýylda ýüze çykarylan gidrotermiki sebitlere geçirilen ekspedisiýalarda ýokary tehnologiýaly robot ýaraglary ulanyp, okeanyň düýbünden gaýa nusgalary ýygnaldy. Bu ýygnanan nusgalar, göz bilen ýa-da adaty mikroskoplar bilen kesgitläp bolmaýan mikroskopik altynyň bardygyny ölçäp bilýän Ikinji Ion Mass Spektrometri (SIMS) usuly bilen derňeldi. Duýgur synaglaryň netijesinde gaýalaryň çuňlugynda "görünmeýän altyn" diýlip häsiýetlendirilen ullakan toplama tapyldy.

"Galp altyn"

Gözleg toparynyň netijelerine görä, nano bölejikleriň ululygyndaky bu gymmat bahaly metal, okeanyň düýbünde ýokary temperaturaly we minerallara baý suwuklyklaryň atylmagy netijesinde emele gelen pirit mineralynda gabalanýar. Atom derejesinde sary reňk we ýalpyldawuklygy sebäpli "ýalan altyn" diýlip tanalýan piritiň himiki gurluşyna birleşdirilen bu altyn ätiýaçlyk, dünýädäki iň ýokary konsentrasiýa derejesi bilen ünsi özüne çekýär. Higashi-Aogashima caldera-ny beýleki suwasty magdan ýerlerinden tapawutlandyrýan iň uly artykmaçlyk, onuň çuňlugydyr. Japanaponiýanyň üstünde işlän beýleki gidrotermiki ýerler bilen deňeşdirilende has pes nokatda ýerleşýän bu krater, maddy-tehniki üpjünçiligini aňsatlaşdyrýar we täjirçilik amallaryny ep-esli azaldar.

Çuň deňizdäki magdan gazyp almak we ekologiki deňagramlylyk jedelini saklamak

Bu ägirt uly açyş diňe bir ykdysady tolgunma döretmän, eýsem deňizdäki ekosistemalary goramak boýunça global çekişmeleri güýçlendirdi. Işjeň gidrotermiki bacalar; Turba gurçuklary, ýöriteleşdirilen gabyk, merjen, gubka, oktopus we seýrek balyk görnüşleri ýaly aşa şertlere uýgunlaşan janly-jandarlaryň täsin jemgyýetleri ýaşaýar. Daşky gurşaw alymlary bu duýgur ýaşaýyş ýerlerine öwezini dolup bolmajak zeper ýetmeginiň öňüni almak üçin täjirçilik magdançylyk işleriniň çäkli bolmalydygy barada berk duýduryş berýärler. Aslynda, Papua Täze Gwineýanyň kenarynda durmuşa geçirilmegi meýilleşdirilýän şuňa meňzeş çuňňur deňiz başlangyjy, daşky gurşaw protestleri we işleýän kompaniýanyň maliýe krizisi sebäpli ýatyryldy we Papua Täze Gwineýa hökümeti bu işde takmynan 85 million dollar ýitgi çekdi. Käbir Pacificuwaş umman ýurtlary 2030-njy ýyla çenli bu çärelere moratoriýa goldaw bermek kararyna gelen hem bolsa, Japanaponiýa daşky gurşaw aladalaryna garamazdan energiýa we çig mal garaşsyzlygy ugrunda tutanýerlilik bilen çuňňur deňiz gözleglerini dowam etdirýär.