TRT Bütindünýä forumy: Aragatnaşyk müdiri Duranyň parahatçylygy

"Merkezsiz dünýä: Düzgünler nädogry bolanda kim ýolbaşçylyk edýär?" 2026-njy ýylyň 6-njy noýabrynda Stambul Kongres merkezinde. Aragatnaşyk müdiri Fahrettin Duran, 10-njy TRT Bütindünýä forumynyň açylyş dabarasynda eden çykyşynda halkara ulgamynyň gurluş krizisinde bolandygyny aýtdy. Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň gatnaşmagy bilen sylaglanan bu çärede Duran, global güýç merkezleriniň köpelýän, ýöne umumy düzgünleriň ýok edilýän döwrüni başdan geçirýändigimizi aýtdy.

Halkara ulgamdaky gurluş krizisiniň sebäpleri näme?

Aragatnaşyk müdiri Fahrettin Duran häzirki tertipde parahatçylyk giňişliginiň daralandygyny we proksi konfliktleriň köpelendigini aýtdy. Duran, emeli intellektden we sanly tehnologiýalardan agdyklyk etmek bäsleşiginiň täze güýç gatnaşyklaryny döredendigini we tehno-faşizm töwekgelçiliginiň artýandygyny aýtdy. Howplaryň globallaşan, emma çözgütleriň milli öwrülen döwürde halkara guramalarynyň öz wezipelerini ýitirendigini bellän Duran, Gazada bolup geçen wakalaryň halkara ulgamynyň parahatçylygy we adam mertebesini gorap bilmezliginiň iň aýdyň mysalydygyny aýtdy.

Türkiýäniň täze halkara sargyt teklibi näme?

Fahrettin Duran, Türkiýe "Dünýä bäşden uludyr" we "Has adalatly dünýä mümkin" düşünjesini goraýandygyny mälim etdi we merkezleşdirilmedik dünýäni durnuklaşdyrmagyň ýolunyň täze agalyk ediji merkez döretmek däl-de, eýsem umumy jogapkärçilik esasynda dürli güýç merkezlerini birleşdirmek bolandygyny aýtdy. Duran, Türkiýe häkimiýetiň has deňagramly paýlanyşyna we öz içine alyjy wekilçilige esaslanýan "esaslandyryjy plýuralizmi" teklip edýändigini aýtdy. Şeýle hem, Aragatnaşyk müdirligi hökmünde geçirilen forum diplomatiýasy bilen halkara howpsuzlyk we aragatnaşyk gün tertibine goşant goşjakdyklaryny mälim etdi.

2026-njy ýylyň 6-njy noýabrynda Stambulda geçirilen 10-njy TRT Bütindünýä forumyna hünärmenler we syýasy wekiller ýygnandylar we global ulgamdaky näbellilikler we çözgütler barada pikir alyşdylar. Aragatnaşyk müdiri Fahrettin Duran, Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň ýolbaşçylygynda Türkiýäniň taryhy siklleri gaýtalamazdan, täze ylalaşyk we parahatçylyk gurmak baradaky diplomatik tagallalaryny dowam etdirjekdigini aýtdy.

TRT Bütindünýä forumy, her ýyl dürli geografiýaly pikirdeşleri we karar berýänleri bir ýere jemläp, halkara meselelerini çözmek üçin intellektual esas döretmegi maksat edinýär. Aragatnaşyk müdirligi tarapyndan utgaşdyrylan bu platforma, Türkiýäniň daşary syýasatyny we global meseleleriň çözgütlerini dünýä jemgyýetçiligine ýetirýän möhüm diplomatik gural hökmünde işleýär.

Netije

Global ulgamyň häzirki gurluşynyň klimat krizisi, uruşlar we tehnologiki bäsdeşlik ýaly meseleleriň çözgüdini tapmakda kynçylyk çekýändigi görünýär. Aragatnaşyk müdiri Duranyň aýdanlary, halkara guramalaryny özgertmegiň zerurlygynyň yza süýşürip bolmajak derejä ýetendigini we Türkiýäniň bu işde esasy rol oýnamaga taýýardygyny görkezýär.

Mümkin täsirler

Türkiýe tarapyndan teklip edilen "esaslandyryjy plýuralizm" we "forum diplomatiýasy" çemeleşmeleri ýakyn wagtda halkara platformalarynda öňe çykyp biler. Şeýle başlangyçlara global güýçleriň arasyndaky dartgynlygy azaltmak we sebitdäki krizisleri çözmekde täze gepleşik kanaly döretmek garaşylýar. Mundan başga-da, Afrika-Türkiýe sammiti ýaly geljekdäki wakalarda Türkiýäniň roly sebitleýin hyzmatdaşlygy güýçlendirip biler.