Trump we Pezeshkian sanly şertnama barada ylalaşýarlar: 14 maddaly şertnama

ABŞ we Eýran uzak wagt bäri dowam edýän dartgynlygy bes etmek üçin 14 maddalyk şertnama barada ylalaşdylar. Iki ýurduň liderleri Donald Trump we Eýranyň Pezeşkian bu şertnama sanly gol çekdiler. Ylalaşygyň maksady sebitdäki harby konfliktleri duruzmak we ykdysady sanksiýalary ýeňilleşdirmek hökmünde yglan edildi.

Ylalaşygyň jikme-jiklikleri yglan edildi

ABŞ-nyň ýokary derejeli resmisi telekonferensiýa arkaly metbugata beren beýanatynda şertnamanyň mazmuny we mazmuny barada maglumat berdi. Bu resminiň aýtmagyna görä, Eýran ýadro ýaragyny ösdürmek programmasyny togtatmaga razy bolup, bu ugurda öňegidişlik döretmezlige söz beripdir. Bu möhüm ösüş halkara jemgyýetçiligi tarapyndan ýakyndan yzarlanýar.

Resm şeýle hem Hormuz bogazynyň açyljakdygyny we Eýranyň eýeçiligindäki ýadro materiallaryny ýok etmek etabynyň başlanjakdygyny habar berdi. Şeýle hem gepleşikleriň Eýranyň 300 milliard dollarlyk doňdurylan gaznasyny boşatmaga başlajakdygy mälim edildi. Bu ädimleriň iki ýurduň arasyndaky ykdysady we diplomatik gatnaşyklaryň kadalaşmagy üçin möhüm ähmiýete eýe bolandygy nygtaldy.

14 maddada ylalaşyk gazanyldy

Ylalaşygyň jikme-jikliklerini paýlaşýan mahaly ABŞ-nyň resmisi şertnamanyň 14 maddadan ybaratdygyny we bu makalalaryň iki tarapyň talaplaryna jogap berýändigini aýtdy. Möhüm makalalar iki ýurduň hem birek-biregiň özygtyýarlylygyna hormat goýýandygyny we birek-biregiň içerki işlerine goşulmazlyga razydygyny öz içine alýar. Mundan başga-da, gutarnykly şertnama 60 günüň içinde ara alnyp maslahatlaşylmagyna we baglaşylmagyna gönükdirilendir.

ABŞ Eýrana garşy deňiz gabawyny kem-kemden aýyrmagy we sebitde ýerleşdirilen güýçlerini yzyna almagy wada berdi. Bu kontekstde söwda gämileriniň Pars aýlagyndan Oman deňzine howpsuz geçmegi üçin Eýranyň zerur çäreleri görjekdigi mälim edildi. Söwdany öňki güýjüne gaýtarmak üçin zerur ädimleriň görüljekdigi mälim edildi.

Ykdysady sanksiýalar aýrylar

Ylalaşygyň ýene bir möhüm ugry ykdysady sanksiýalary aýyrmak üçin ädimlerdir. Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Eýranyň ykdysady taýdan dikelmegini goldamak üçin azyndan 300 milliard dollarlyk meýilnama taýýarlamaga razy boldy. Mundan başga-da, Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň kararlaryna we Halkara Atom Energiýasy Guramasynyň tekliplerine laýyklykda sanksiýalary ýatyrmak üçin tagalla ediljekdigi mälim edildi.

Bu etapda Eýranyň ýadro ýaragyny ösdürmezlik we ýadro materiallarynyň ýok edilmegi möhüm rol oýnaýar. Iki ýurt hem Halkara Atom Energiýasy Guramasynyň gözegçiligi astynda baýlaşdyrylan material ätiýaçlyklaryny ýok etmegi amala aşyrjak mehanizm barada ylalaşyk gazandy.

Netije we geljekdäki ösüşler

Ylalaşyga gol çekilmegi sebitdäki uzak wagt bäri dowam edýän dartgynlygy azaltmak we parahatçylygy ýola goýmak üçin möhüm ädim hasaplanýar. Şeýle-de bolsa, bu şertnamanyň hemişelik parahatçylyga öwrülmegi üçin taraplaryň şertnamanyň düzgünlerini berjaý etmegi möhümdir. Öňümizdäki günlerde iki ýurduň bu şertnamany nähili durmuşa geçirjekdigi we halkara jemgyýetçiliginiň bu prosese nähili baha berjekdigi bilesigeliji bolar.