Türk dünýäsinden ägirt uly ykdysady ösüş: CSA ýurtlarynyň jemi içerki önümi 2,11 trillion dollara ýetdi

Türk döwletleri guramasyna (TDT) agza bolan we dünýä ykdysadyýetinde synçy statusyna eýe bolan ýurtlaryň agramy günsaýyn artýar. Azerbaýjanyň Ykdysady Özgertmeler Derňew we Aragatnaşyk Merkezi tarapyndan taýýarlanan giňişleýin derňew hasabatynda TDT geografiýasynyň ykdysady potensialy, söwda mukdary, logistika güýji we tehnologiki integrasiýa prosesleri ýüze çykaryldy. Hasabata görä, guramadaky ýurtlaryň umumy söwda mukdary 1,13 trillion dollara ýetdi.

Gigant geografiýa we ilatyň güýji 178 milliondan geçýär

Neşir edilen derňew hasabatynda berlen maglumatlara görä, Türk döwletleri guramasynyň garamagyndaky ýurtlar jemi 4,82 million inedördül kilometre barabar ägirt uly we strategiki geografiýa gözegçilik edýär. Dünýä ilatynyň 2,8 göterimine gabat gelýän 178,8 million adam bu ägirt uly toprakda ýaşaýar. Demografiki güýjüni ykdysady maglumatlar bilen täçleýän CSA ýurtlarynyň jemi içerki önümi (JIÖ) 2,11 trillion dollar ýetdi. Bu san, türk dünýäsiniň dünýä ykdysadyýetiniň takmynan 2 göterimini emele getirýändigini görkezýär. Mundan başga-da, agza we synçy ýurtlar tarapyndan amala aşyrylan 1,13 trillion dollarlyk söwda mukdary dünýädäki söwda akymynyň 3,6 göterimini emele getirýär.

Türkiýe Söwda boýunça öňdebaryjy, Azerbaýjan maýa goýumlary boýunça öňdebaryjy

Hasabatdaky iň möhüm netijeleriň biri, CSA agza ýurtlaryň arasyndaky ykdysady gatnaşyklaryň indi nusgawy söwda modelleri bilen çäklenmän, has integrirlenen we hemmetaraplaýyn hyzmatdaşlygyň gurluşyny almagydyr. Bu täze nesliň ykdysady integrasiýa prosesinde ýurtlaryň alan rollary hem tapawutlanýar. Türkiye önümçilik we eksport kuwwaty bilen söwda gatnaşyklarynda lokomotiw rol oýnaýar; Azerbaýjan sebite we sebitiň daşyna göni daşary ýurt maýa goýumlary pudagynda öňdebaryjy orny bilen ünsi çekýär. Iki ýurduň bu synergiýasy beýleki agza döwletleriň gatnaşmagynda sebitleýin ösüşi çaltlaşdyrýar.

Merkezi koridoryň strategiki ähmiýeti we logistik partlama

Soňky geosyýasy ösüşler Aziýa bilen Europeewropanyň arasynda iň howpsuz söwda ýollaryndan biri bolan Merkezi koridoryň strategiki gymmatyny ýokarlandyrdy. Hasabatda görkezilen logistika maglumatlary hem bu kesgitlemäni goldaýar. Hazar deňziniň üsti bilen gury ýük daşamakda 34 göterim ýokarlanandygy hasaba alnanda, sebitdäki iň möhüm merkezleriň biri bolan Baku portunda konteýnerleriň mukdary 15 göterim ýokarlandy. Gündogar-Günbatar okunda demir ýol tranzit geçelgelerinde 12 göterim tizlenme gazanyldy. Bu işleriň hemmesine garamazdan, Merkezi koridoryň berklik görkezijisi 1-den 0,5 hökmünde ölçenildi we marşruty ösdürmek boýunça işleriň yzygiderli dowam edýändigi nygtaldy. Söwda, logistika we maýa goýum ugurlaryndaky bu güýçli utgaşyk, türk döwletleriniň geljekde global üpjünçilik zynjyrynda has aýgytly rol oýnajakdygyny görkezýär.