Türk eksportçysyndan taryhy hereket: Uzak ýurtlar strategiýasy bilen 18 bazarda täze rekord

Dünýä bazarlaryndaky geosyýasy dartgynlyk we Europeanewropa bazaryndaky ykdysady çökgünlik, adaty söwda hyzmatdaşy Türkiye türk eksportçylaryny alternatiw bazarlara ugrukdyrdy. Gymmat bahaly önümçilik güýji, çeýe üpjünçilik zynjyry we ýokary ussatlyk hili bilen dünýä arenasynda bäsdeşlige ukyplylygyny saklaýan Türkiye, “Uzak ýurtlar strategiýasy” sebäpli maksatly bazarlarda taryhy üstünlik gazandy. Söwda ministrliginiň ýolbaşçylygyndaky bu göz öňünde tutulýan strategiýanyň çäginde ABŞ, Hytaý, Japanaponiýa we Awstraliýa ýaly 18 ýurda eksport ýylyň birinji ýarymynda rekord derejä ýetdi.

Bazar diwersifikasiýasy global töwekgelçiliklere garşy hereket

Demirgazykda dört ýyldan gowrak wagt bäri dowam edip gelýän Russiýa-Ukraina söweşi, Ysraýylyň Palestina we Liwana garşy hüjümleri bilen günorta serhetlerdäki dartgynlylygyň güýçlenmegi we ABŞ / Ysraýyl-Eýran liniýasyndaky harby hereket global söwda koridorlarynda çynlakaý bökdençliklere sebäp boldy. Geewropadaky ykdysady gysyş bu geosyýasy töwekgelçiliklere goşulanda, Türkiýäniň eksport pudagy bazary diwersifikasiýa etmek strategiýasyny çaltlaşdyrdy. Söwda ministrligi tarapyndan dünýä ykdysadyýetiniň ýarysyndan gowragyny emele getirýän 18 ýurtdan has köp paý almak maksady bilen 2022-nji ýylda güýje giren "Uzak ýurtlar strategiýasy" bu agyr döwürde halas ediji boldy. Geçirilen strategiki ädimleriň netijesinde uzak bazarlar bilen ýakyn aragatnaşyk gysga wagtyň içinde eksport görkezijilerine oňyn täsir etdi.

18 ýurda eksport 14 milliard dollar çäginden geçdi

Türk eksportçylary ýygnagynyň (TİM) maglumatlaryndan düzülen maglumatlara görä; ABŞ, Hytaý, Japanaponiýa, Päkistan, Hindistan, Kanada we Awstraliýa ýaly 18 uzak ýurda eksport şu ýylyň ýanwar-iýun aýlarynda geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 12,2 göterim ýokarlandy. Geçen ýylyň birinji ýarymynda 12 milliard 781 million 737 müň dollar bolan eksport mukdary şu ýylyň degişli döwründe 14 milliard 345 million 805 müň dollar -a ýetdi. Bu çykyş, türk önümleriniň uzak geografiýalarda ýokary derejede kabul edilendiginiň iň anyk subutnamasy boldy.

äpet bazarlarda liderlik ABŞ we Hytaý boldy

Uzak ýurtlaryň toparynda ABŞ ýene-de arslan paýyny aldy. ABŞ-a 6 milliard 971 million 280 müň dollar eksporty bilen Türkiye, 18 ýurda iberilýän eksportyň 48 göterimini diňe şu bazara gönükdirdi. ABŞ-dan soň 1 milliard 809 million 73 müň dollar bilen Hytaý, 641 million 689 müň dollar bilen Meksika, 640 million 244 müň dollar bilen Kanada we 580 million 426 müň dollar bilen Hindistan bar. Şol döwürde eksportyň ösüş depgini boýunça Afrika we Aziýa ýurtlary birinji orunda durýar. Exportylyň birinji ýarymynda eksportyny iň köp ýokarlandyran ýurt 62,4 göterim bilen Nigeriýa, 57,1 göterim bilen Indoneziýa, 36 göterim bilen Günorta Afrika Respublikasy, 32,7 göterim bilen Hytaý we 17,6 göterim Meksika boldy.

Himiýa, magdan we şaý-sepler pudaklaýyn paýlanyşda tapawutlanýar

Maksatlaýyn bazarlara eksportyň pudaklaýyn bökdençlikleri gözden geçirilende, ýurtlara görä dürli dinamikanyň öňe çykýandygy görünýär. Iň uly bazar bolan ABŞ-a eksportda “himiki maddalar we önümler” 725 million 356 müň dollar bilen birinji ýeri eýeledi, bu pudak 679 million 155 müň dollar bilen “elektrik we elektronika”, 607 million 230 müň dollar bilen “awtoulag senagaty” boldy. Hytaý bazarynda "magdan önümleri" 1 milliard dollar bilen birinji ýerde, himiki maddalar 362 million 417 müň dollar bilen ikinji, dokma we çig mal bolsa 87 million 776 müň dollar bilen üçünji ýerde durýar. Üçünji uly bazar bolan Meksikada 178 million 163 müň dollarlyk eksport bilen türk şaý-sepleri öňdäki orny eýeledi, awtoulag pudagy bolsa 114 million dollar eksporta, polat pudagy bolsa 73 million 99 müň dollar eksporta goşant goşdy.

Söwda ministrligi tarapyndan 2022-nji ýylda durmuşa geçirilen uzak ýurtlar strategiýasy; ABŞ, Awstraliýa, Braziliýa, Hytaý, Indoneziýa, Filippinler, Günorta Afrika, Günorta Koreýa, Hindistan, Japanaponiýa, Kanada, Malaýziýa, Meksika, Nigeriýa, Päkistan, Çili, Taýwan we Wýetnam ýaly dünýäniň iň künjeklerinde türk baýdagyny asmagy dowam etdirýär.